Jesús envía a los doce discípulos
9
Cabero Jesú cʉ̃ cabuerã doce canacãʉre na ca-neoñupʉ.
Na neocõari na cá-áti iñoo majipere na ca-jooyupʉ.
Aperã na yeri wãtiare na ca-buu reeboja majipere,
ca-riaye cʉnare na ca-catío majipe quenare na ca-jooyupʉ.
Lucas 9.1-27
2 Yucʉacana Dio joogʉmi Ʉpaʉ ati yepapʉ ca-rotipaʉ majuure ca-ĩrijere na ca-queti buio teña roti jooyupʉ.
Ca-riaye cʉnare na ca-catío teña rotiyupʉ.
3 Oco bairo na ca-ĩi roti jooyupʉ Jesú:
—Buio teñarã aána apeye unie jee aáqueticõaña mʉjaa.
Yucʉ mʉja tuericʉ,
wajopoa uno,
ʉgarique,
niyeru,
apeye unie jee aáqueticõaña.
Jutiiro mʉja ca-jañarije mena jeto aánaja.
Apeye jee aánemoquẽja.
4 Jicã macapʉre ejarã mʉjaare na ca-ani rotiri wiina anicõaña na mena.
Na mena mʉja anicõagarã ti maca mʉja ca-ani rʉmʉri cõo.
5 Ape macapʉ mʉja ca-ejaro ti maca macana maca mʉjaare na ca-booquẽpata mʉja buti weogarã.
Buti aána,
mʉja rʉporipʉre jita ca-tujarijere pa bate cũuña.
To bairo ána mʉjaare jã ca-buioro mʉja ca-apigaquẽtore bairona mʉja booquẽemi Dio,
na ĩi iñoorã mʉja átigarã.
6 To bairi to canacã macaripʉ cá-aá teñarã aájuparã,
Dio ye quetire buio teñarã aána.
Ca-riayecʉna quenare ca-catío teñañuparã.
La muerte de Juan el Bautista
7 Herode,
Galilea yepa ʉpaʉ nipetiro Jesú cʉ̃ cá-átiere ca-queti apiyupʉ.
“Juan,
Herode cʉ̃ ca-jĩa rotiricʉ ca-tunu catíi ãcʉmi Jesú,”
ca-ĩiñuparã jicãarã.
To bairo na ca-ĩrijere queti apii seeto ca-api acʉa tʉgooñañupʉ Herode.
8 Aperã maca:
“Elías ãnacʉ ca-tunu buia ejaʉ ãcʉmi Jesú,”
ca-ĩiñuparã.
Aperã:
“Jicãʉ tirʉmʉ macacʉ Dio ye quetire ca-buioricʉ ca-tunu catíi ãcʉmi Jesú,”
ca-ĩiñuparã.
9 Herode maca oco bairo ca-ĩiñupʉ:
—Juan rʉpoare,
meere,
yʉ ca-pa ta rocacõa rotiwʉ.
To bairi ¿ñamʉ cʉ̃ anicʉtí cʉ̃a capee yʉre na ca-ĩi buionucuʉ?
ca-ĩiñupʉ.
To bairi Jesú cʉ̃ cá-átiere queti apiri seeto cʉ̃ ca-tʉjʉgabajupʉ.
Jesús da de comer a cinco mil hombres
10 Cabero Jesú cʉ̃ ca-buio teña rotiricarã tunu ejarã na cá-átajere cʉ̃ ca-buio peocõañuparã Jesúre.
Na ca-buio yaparoro na jetore na ca-jʉgo aájupʉ Jesú Betsaida ca-wamecʉti macapʉ.
11 Camaja aperã Jesú topʉ cʉ̃ cá-aáto majirã,
cʉ̃ ca-macara aájuparã.
Cʉ̃ tʉpʉ na ca-ejaro caroaro na ca-boca tʉjʉyupʉ Jesú.
To bairi Ʉpaʉ Dio cʉ̃ ca-anie quetire na ca-buioyupʉ.
Ca-riayecʉna quenare na ca-catíoyupʉ.
12 Ca-naio aáti paʉ ca-ano tʉjʉrã cʉ̃ cabuerã maca cʉ̃ tʉpʉ aá,
Jesúre oco bairo cʉ̃ ca-ĩiñuparã:
—Meere,
naio aáto bai.
Ñee maa atore.
Camajare capaarã ca-ãnare na aá rotiya.
Macaripʉ,
camaja na ca-anopʉ na ca-ʉgape,
na ca-canipa paʉri quenare na macarã aáparo,
cʉ̃ ca-ĩiñuparã Jesúre.
13 To bairo na ca-ĩiro:
—Mʉja majuuna na nuuña,
na ca-boca ĩiñupʉ Jesú.
—Cinco canacã pan ʉgarica rupaariacã ãa.
Wai pʉgarãacã ãma,
cʉ̃ ca-ĩiñuparã.
—Atieacã ati maja capaarã camajare ejaqueti majuucõa.
¿Nare jã ca-nuupere jã wapayerã aácʉtí?
Jesúre cʉ̃ ca-ĩiñuparã.
14 Naa capaarã caʉmʉa jeto ãnaa jicã wamo cõo mil canacãʉ ca-añuparã.
To bairi na ca-ĩiñupʉ Jesú cʉ̃ cabuerãre:
—Cincuenta canacãʉ jeto to canacã paʉre na rui rotiya.
15 To bairo cʉ̃ ca-ĩi rotirore bairona ca-rotiyuparã.
16 To cõo jeto na ca-rui petiro tʉjʉʉ Jesú jicã wamo cõo ʉgarica rupaariacãre jee,
wai pʉgarãre na jee,
ʉmʉrecóopʉre tʉjʉ mʉgo,
cʉ̃ Pacʉ Diore,
“Caroaro jã ca-ʉgapere mʉ jooyupa,”
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesú.
Diore ĩi yaparo pan rupaare na ca-pee ricawo nuniñupʉ cʉ̃ cabuerãre.
To bairi na maca camajare na ca-ricawo nuuñuparã tunu.
17 Camajare na ca-ricawo nuuro ca-ʉga yapi peticoajuparã.
Na ca-ʉga yapi rʉgarije doce wʉri jiraro majuu ca-jee jãañuparã na maca.
Pedro declara que Jesús es el Cristo
18 Ape rʉmʉ Jesú jeto cʉ̃ Pacʉ Diore cʉ̃ ca-jeni nʉcʉbʉgoro cʉ̃ cabuerã quena cʉ̃ mena ca-añuparã.
To bairi na ca-ĩi jeniñañupʉ Jesú:
—Camaja “¿Ñamʉ cʉ̃ anicʉtí?”
ame ĩi jeniñarã,
¿dope bairo na ame ĩi yʉʉnucutí?
19 To bairo nare cʉ̃ ca-ĩi jeniñaro:
—“Juan camajare ca-bautisari majocʉ ca-tunu catíricʉ ãcʉmi,”
mʉ ĩi wadama.
Aperã maca,
“Tirʉmʉpʉ macacʉ Elías ca-wamecʉcʉ ãnacʉ ca-tunu catíricʉ ãcʉmi,”
mʉ ĩi wadama.
Aperã,
“Apeĩ Dio ye quetire ca-buioricʉ tirʉmʉpʉ macacʉ ca-tunu catíricʉ ãcʉmi,”
mʉ ĩi wadama,
Jesúre cʉ̃ ca-ĩi yʉʉyuparã.
20 To bairo na ca-ĩrijere apii na ca-ĩi jeniñanemoñupʉ Jesú:
—Mʉja maca ¿ñamʉ ãcʉmi,
yʉ mʉja ĩi tʉgooñatí?
Pedro maca cʉ̃ ca-ĩi yʉʉyupʉ:
—Dio,
“Cʉ̃ yʉ joogʉ,”
cʉ̃ ca-ĩricʉ majuuna mʉ ãa,
jã ĩi.
Jesús anuncia su muerte
21 To bairo Pedro cʉ̃ ca-ĩiro:
—Aperãre na buioqueti majuucõaña,
na ca-ĩiñupʉ Jesú.
22 —Yʉa camaja tʉpʉ Dio cʉ̃ ca-jooricʉ ca-ãcʉ̃ seeto yʉ tamuogʉ.
Cabʉcʉrã judío majare ca-rotirã,
sacerdote maja ʉparã,
judío majare cabuerã nipetirã yʉ tʉjʉteeri aperãre na jĩa rotigarãma yʉre.
Yʉ na ca-jĩa rocarije to ca-anibato quena yʉ tunu catíogʉmi Dio itia rʉmʉ bero,
na ca-ĩi buioyupʉ Jesú cʉ̃ cabuerãre.
23 Cabero camaja nipetirãre na ca-ĩiñupʉ Jesú:
—Yʉ cabuerã anigarã mʉja majuuna mʉja cá-átigarijere tʉgooñaqueticõaña.
To canacã rʉmʉ yʉ ca-boorije macare áti ʉjacõaña.
Yʉre na ca-jĩagarore bairona mʉja quenare na ca-jĩagarije to ca-anibato quena yʉre áti ʉjacõa aninucuña.
24 To bairi ati yepa ãnapʉ mʉja majuuna mʉja ca-boorijere mʉja cá-áticõamata Dio tʉpʉ catíriquere mʉja bʉgaquetigarã.
Mʉja majuuna mʉja ca-boorije átiquẽna,
yʉ ca-boorije macare ána caroa ãnajere mʉja bʉgagarã.
25 To bairi jicãʉ ati yepa macaje apeye unie nipetiro ca-cʉgoʉ Dio tʉpʉ cʉ̃ ca-anibope macare ca-tʉgooñaquẽcʉ catírique bʉgaquetigʉmi.
26 “Jesú cʉ̃ cabuerã yʉ ãa,”
ĩi boboqueticõaña.
Ape rʉmʉpʉ yʉ tunu atígʉ yʉ ca-aji baterije,
Dio cʉ̃ ca-aji baterije mena ángel maja mena ati yepapʉre.
Ti paʉ ca-ano yʉre ca-boboricarãre,
“Yʉ ca-buericarã me ãma,”
yʉ quena na yʉ ĩigʉ.
27 Cariapena mʉjaare yʉ ĩi buiopa.
Atopʉ ca-ãna mʉja jicãarã mʉja ca-bai yajiparo jʉgoye Ʉpaʉ Dio cʉ̃ ca-aniere cʉ̃ ca-rotirijere mʉja tʉjʉgarã.
La transfiguración de Jesús
28 “Ʉpaʉ Dio caroa cʉ̃ ca-aniere mʉja tʉjʉgarã,”
cʉ̃ ca-ĩricaro bero ca-netocoajupe jicã semana.
To cõo Jesú ʉ̃taʉpʉ cʉ̃ Pacʉ Diore ca-jeni nʉcʉbʉgoʉ aájupʉ.
Cʉ̃ mena macanare ca-jee aájupʉ itiarã Pedrore,
Juan're,
Jacobore.
Lucas 9.28-56
29 Diore cʉ̃ ca-jeni nʉcʉbʉgori paʉna cʉ̃ ca-baurije,
cʉ̃ riya caroaro ca-aji bateyupe.
Cʉ̃ jutii quena caroaro seeto botiro ca-añupe.
30 To bairo cʉ̃ ca-bairi paʉna caʉmʉa pʉgarã ca-rupea nʉca ejayuparã,
Jesú mena wadapenirã.
Jicãʉ Moisé,
apeĩ Elías ca-wamecʉna ca-añuparã tirʉmʉpʉ ca-ãnana.
31 Na quena Jesúre bairona ca-aji bateyuparã.
Jesúre cʉ̃ wadapenirã cá-ájuparã Jerusalén'pʉ cʉ̃ ca-bai yajipere yua.
32 Pedro,
cʉ̃ mena macana maca canirã cá-ájuparã,
wʉgoa paibana.
To bairo ca-bairijere ca-acʉa yupi eja tʉjʉyuparã Pedro jãa.
To bairo bairã Jesú cʉ̃ ca-aji baterijere ca-tʉjʉyuparã.
Tiere tʉjʉrã Jesú mena ca-wadapeni tʉjʉnucurã quenare na ca-tʉjʉyuparã.
33 To bairi Jesú mena ca-wadapenirã na cá-aáti paʉna oco bairo ca-ĩiñupʉ Pedro Jesúre:
—Jã Ʉpaʉ,
atopʉ mani ca-ano ñuu majuucõa.
To bairi itia wiiacãre mani ána.
Mʉ ya wii ca-anipa wii,
Moisé ya wii,
Elías ya wii ca-anipa wiiri mani ána.
Pedro caroaro tʉgooñaquẽcʉna ca-ĩi tʉgooña mawijiacõañupʉ.
34 To bairo cʉ̃ ca-ĩri paʉna bujeri bʉrʉa na ca-buje bipe ájupe.
To bairo ti bujeri bʉrʉa watoapʉ ãnaa ca-uwiyuparã.
35 To bairi bujeri bʉrʉapʉi Jesú Pacʉ Dio oco bairo ca-ĩi wadayupʉ:
—Ani yʉ Macʉ seeto yʉ ca-maii ãmi.
Yʉ ca-bejericʉ ãmi.
Cʉ̃ ca-buiorijere caroaro cʉ̃ apiʉjaya,
ca-ĩi wadayupʉ.
36 To bairo Dio cʉ̃ ca-ĩiro bero jicãʉna ca-tuayupʉ Jesú.
Cʉ̃ cabuerã tie na ca-tʉjʉriquere ca-yajio bʉjayuparã.
Aperãre na ca-buioquẽjuparã.
Jesús sana a un muchacho que tenía un espíritu malo
37 Ape rʉmʉ bero ʉ̃taʉ bui ca-ãnana Jesú jãa na ca-rui atí paʉ camaja capaarã na ca-boca tʉjʉyuparã.
38 Na watoapʉ ca-ãcʉ̃ jicãʉ oco bairo Jesúre cʉ̃ ca-ĩi pii jooyupʉ:
—Jãare ca-majioʉ,
yʉ macʉ jicãʉna ca-ãcʉ̃re cʉ̃ tʉjʉ ajá.
39 Yʉ macʉre ca-jañaʉ wãti rooro cʉ̃ ca-awaja mecʉ ria yaji aánucuro cʉ̃ átinucumi.
To bairo quenare cʉ̃ rijeropʉ cʉ̃ ca-jopo butiro cʉ̃ átinucumi yʉ macʉre.
Rooro cʉ̃ ca-tamuo popiye cʉtiro cʉ̃ átinucumi.
Cʉ̃ pitigaquẽemi wãti,
ca-ĩiñupʉ Jesúre.
40 —Mʉ cabuerãre,
“Wãtire cʉ̃ buu rocabojaya yʉ macʉre,”
na yʉ ĩibapʉ.
Cʉ̃ buu roca majiquẽma,
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ.
41 To bairo cʉ̃ ca-ĩiro apii oco bairo cʉ̃ cabuerãre na ca-ĩiñupʉ Jesú:
—Caroaro yʉre mʉja api nʉcʉbʉgoquẽe.
Mʉjaare yʉ ca-buiorijere cariape mʉja tʉgooña majiquẽe.
Yoaro mʉjaare yʉ ca-buiorije to ca-anibato quena mʉja api majiquẽe.
To bairo cʉ̃ cabuerãre na ĩi,
cawimaʉ pacʉre:
—Mʉ macʉre cʉ̃ neajá yʉ tʉ maca,
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ.
42 Cawimaʉ Jesú tʉ cʉ̃ cá-atóna yua,
wãti cʉ̃re ca-jañaʉ cʉ̃ ca-tu ne roca cũucõañupʉ.
To bairo cʉ̃ ácʉna cʉ̃ ca-bainucuricarore bairona cʉ̃ ca-bairo cʉ̃ cá-áticõañupʉ wãti cawimaʉre.
To bairo cʉ̃ cʉ̃ cá-áto Jesú maca wãtire cʉ̃ ca-buti aá rotiyupʉ.
Cʉ̃ ca-buti aá rotirona cawimaʉ ca-ñuucoajupʉ.
To bairi:
—Meere,
mʉ mena cʉ̃ tunu aáparo,
ca-ĩiñupʉ Jesú cʉ̃ pacʉre yua.
43 To bairo cʉ̃ ca-ñuuro tʉjʉrã camaja ca-tʉjʉ acʉacoajuparã,
Dio cʉ̃ ca-tutuarijere Jesú na cʉ̃ cá-áti iñooro tʉjʉrã.
Jesús anuncia otra vez su muerte
Camaja Jesú na cʉ̃ cá-áti iñoorijere na ca-tʉjʉ acʉari paʉna oco bairo cʉ̃ cabuerãre na ca-ĩiñupʉ Jesú:
44 —Yucʉacã mʉjaare yʉ ca-buiorijere caroaro apiya.
Aperã yʉre ñeecõari yʉ joogarãma yʉre ca-tʉjʉteerã macare,
cʉ̃ jĩacõaña ĩirã.
45 To bairo cʉ̃ ca-ĩi buiorije to ca-anibato quena cʉ̃ ca-api majiquẽjuparã.
Dio na ca-api majipere na ca-jooquẽjupʉ mai.
To bairi ca-api majiquẽjuparã cʉ̃ ca-buiorijere.
Cʉ̃ ca-jeniña uwiyuparã.
¿Quién es el más importante?
46 Cabero Jesú cʉ̃ cabuerã na majuuna ca-ame ĩi wada neto oca botioyuparã,
¿Ni maca manire ca-jʉgo ani majuʉ cʉ̃ ãcʉ̃atí?
ĩirã.
47 Jesú maca to canacãʉpʉna,
“Yʉ ca-roti majuʉ yʉ anigʉ,”
na ca-ĩi tʉgooñarijere ca-tʉjʉ majicõañupʉ.
To bairi jicãʉ cawimaʉre cʉ̃ ca-pii ejoo nʉcoñupʉ cʉ̃ tʉpʉ.
Cʉ̃ pii ejoo nʉcori,
oco bairo na ca-ĩiñupʉ:
48 —Ani cawimaʉre,
“Ca-ãni majuʉ me ãmi,”
mʉja ca-ĩi tʉgooñarije to ca-anibato quena yʉ maca ca-ani majuʉre bairo cʉ̃ yʉ tʉjʉ.
To bairi,
“Mani mena macacʉ cawatoa ca-ãcʉ̃ ãmi,”
mʉja ca-ĩi tʉgooñaʉ ucʉ̃ macare,
“Ca-ãni majuʉ ãmi,”
cʉ̃ yʉ ĩi tʉjʉ.
To bairi ani cawimaʉre bairo ca-ãna cawatoa ca-ãna na ca-anibato quena na mʉja cá-átinemoata yʉpʉre átinemorã mʉja áa.
Yʉre átinemorã yʉ Pacʉpʉre átinemorã mʉja áa.
El que no está contra nosotros, está a nuestro favor
49 Cabero Jesúre cʉ̃ ca-ĩi buioyupʉ Juan:
—Jãare cabuei,
jicãʉ camaja na yeri wãtiare na cʉ̃ ca-buu reebojaro cʉ̃ jã tʉjʉwʉ.
“Jesúre ca-apiʉjaʉ yʉ ãa,”
ĩri na yeri wãtiare na buti rotiwĩ.
Mani mena macacʉ cʉ̃ ca-aniquẽto maca,
“Átiqueticõaña,”
cʉ̃re jã boca ĩi matawʉ— cʉ̃ ca-ĩiwĩ Juan Jesúre.
50 To bairo cʉ̃ ca-ĩiro:
—Cʉ̃ mataqueticõaña.
Manire ca-teequẽcʉ ucʉ̃ mani mena macacʉ ãmi— cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesú.
Jesús reprende a Jacobo y a Juan
51 Jesú,
meere bai yaji,
ʉmʉrecóopʉ cʉ̃ ca-tunu wamʉ aápere ca-maji weocõañupʉ.
To bairi,
“Nemoona Jerusalén'pʉ yʉ aácʉpa,”
ca-ĩi tʉgooñañupʉ.
52 To bairi aperã cʉ̃ mena macanare na ca-buio roti joo jʉgoyeyeyupʉ,
yʉ ca-canipa paʉre jenibojaya ĩi.
To bairi naa,
cʉ̃ mena ca-ãna Samaria yepa ca-ani macapʉre Jesú cʉ̃ ca-canipa wiire ca-maca yuura aájuparã.
53 To bairi ti maca macana Jesú na tʉpʉ cʉ̃ ca-cani ejaro ca-booquẽjuparã,
mani ca-tʉjʉteerã tʉpʉ Jerusalén'pʉ cá-aápaʉ ãmi ĩirã.
54 To bairi Samaria macana Jesúre cʉ̃ na ca-booquẽto apirã cʉ̃ cabuerã Jacobo,
Juan oco bairo Jesúre cʉ̃ ca-ĩi jeniñañuparã:
—Ʉpaʉ,
¿Elías tirʉmʉpʉ macacʉ cʉ̃ cá-átatore bairona ʉmʉrecóopʉ ca-ani peero nare ca-joepa peero mani rui roticõacʉtí?
cʉ̃ ca-ĩi jeniñañuparã.
55 To bairo na ca-ĩiro Jesú maca na tʉjʉ,
oco bairo na ca-ĩi tutiyupʉ:
—Tiere to bairo mʉja ca-ĩi tʉgooñaata cariape mʉja ca-ĩi tʉgooñari wame me ãa.
56 Camajare jĩaʉ acʉ́ mee yʉ ca-baiwʉ.
Na catíoʉ acʉ́ maca yʉ ca-baiwʉ— na ca-ĩiñupʉ Jesú.
Cabero ape macapʉ cá-aá netocoajuparã yua.
Los que querían seguir a Jesús
57 Ape macapʉ na cá-aá neto aáti paʉna jicãʉ nare ca-bocayupʉ.
Na boca,
Jesúre cʉ̃ ca-ĩiñupʉ:
—Ʉpaʉ,
yʉ quena yʉ aágʉ nipetiro mʉ cá-aá teñaropʉ,
mʉ cabuei anigʉ.
Lucas 9.57-62
58 To bairo cʉ̃ ca-ĩiro:
—Waibʉcʉrã na ca-ani paʉri cʉgoma.
Minia quena cʉgoma na ria batiripʉ na ca-caniri paʉri.
Yʉ maca camaja tʉpʉ Dio cʉ̃ ca-jooricʉ anibacʉ quena yʉ ca-caniri paʉ maa.
To bairi yʉ mena mʉ cá-aáteñaata caroa paʉ mʉ cʉgoquetiboʉ,
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesú.
59 Apeĩ macare cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesú:
—Adʉja yʉ mena.
To bairo cʉ̃ cʉ̃ ca-ĩiro:
—Ʉpaʉ,
yʉ pacʉ tʉpʉ yʉ anigʉ mai cʉ̃ ca-bai yajiparo jʉgoye.
Cʉ̃ ca-bai yajiro bero mʉ mena yʉ aágʉ,
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesúre.
60 To bairo cʉ̃ ca-ĩiro:
—Yʉre ca-api nʉcʉbʉgoquẽna na majuuna na yarãre na coteato yʉ tʉpʉ ca-aniquetiparãre.
Mʉ maca yʉ mena ajá.
Ʉpaʉ Dio cʉ̃ ca-anie quetire aperãre na buio teñaña,
cʉ̃ ca-ĩibajupʉ Jesú.
61 Apeĩ oco bairo cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesúre:
—Ʉpaʉ,
mʉ mena yʉ aágʉ.
Mʉ mena aágʉ jʉgoye yʉ ya wii macanare,
“Aácʉ yʉ áa,”
na yʉ ĩi buio tʉjaʉpa mai.
62 To bairo cʉ̃ ca-ĩiro oco bairo cʉ̃ ca-ĩi buioyupʉ Jesú:
—Jicãʉ cʉ̃ paarique paabacʉ quena,
apeye unie macare tʉgooña tunuoʉ,
cʉ̃ paariquere caroaro to ca-baiquẽto baiimi.
To bairona baiimi yʉ cabuei anibacʉ quena apeye macare ca-tʉgooñaʉ.
To bairo ca-ãcʉ̃ Dio ye macare caroaro átiquẽcʉmi,
cʉ̃ ca-ĩiñupʉ Jesú yua.