Jacob jáchoꞌoñaaka riyanaꞌajú mayukúnaruja yukuna marí
31
Kaja ewaja Jacob jemaꞌarí mékeka Labán yaní kemájika rinaku, nemaké rinaku: “Kaja Jacob ñaꞌatá rijluwa piyuke waraꞌapá nane riliyá, ilé kaje aú kajrú leꞌejepelaji jáchoꞌoko rijló”, ke. 2 Riweꞌepí kaja riyanaꞌajú Labán amájika riká chapú kemachi. Kaja unká riꞌimaké palá rijwaꞌaté, júpimi riꞌimajíkano rijwaꞌaté ke kaja. 3 Raú Tupana kemari Jacobjlo: “Chuwa pipaꞌó pichiꞌiná ñakaré ejo, piꞌimakáloje rewá pejena waꞌaté penaje. Nuká iꞌimajeri pijwaꞌaté paꞌapájika ewá”.
4 Raú Jacob wáꞌari riluna Raquel, Lía waꞌaté maná, neꞌejnakáloje ramaje, yaꞌajná ripirana waꞌaté riꞌimaká ejo. Raú neꞌejná rejo, iphaño rinaku. 5 E rimá najló:
—Nuweꞌepí chuwa unká paala jaraꞌapá laꞌaká nuká. Unká ñaké kalé rilaꞌajíkano nuꞌumajika júpimi, eꞌiyonaja kalé Tupana, noraꞌapá pechu iꞌimakare chojé kaphí, iꞌimari ñakeja wani nujwaꞌaté maare. 6 Iká weꞌepiño palá mékeka nujápajika palá jaraꞌapá waꞌaté iꞌimajika. Piyukeja nujápakaꞌala nulaꞌaké palá nupechu lokópaꞌala, ráchoꞌokoloje rijló palá penaje. 7 Eꞌiyonaja ripajlake nujwaꞌaté. Methú ke wani kaja rapiyákajikano nojló nujápakaꞌala wemí, eꞌiyonaja kalé unká Tupana yurila rilaꞌaká nuꞌumaká chapú. 8 Rilanakiya rilaꞌaké nunaku palá, rimaké nojló iꞌimajika: “Noꞌojé pijló pijápakaꞌala wemí piyuke nupirana yaní kaperéruna iꞌimajíkaño”, ke. Raú piyuke ripirana inaana yaní jáchoꞌojikono kameruna. Eyá rimájika wakajé: “Noꞌojé pijló nupirana yaní kaperéruna pijápakaꞌala wemí”, ke, wakajé piyuke ripirana inaana yaní jáchoꞌojikono kaperéruna. Ilé ke náchoꞌojikono nojló Tupana palamane. 9 Ilé ke Tupana kaꞌaká riliyá ripirana, raꞌakáloje nojló neká penaje.
10 E rimá piño najló:
—Apú wakajé nupirana pujáraꞌaño iꞌimaká wakajé nutapúnaꞌa iꞌimaká. Nutapú nomá nupirana achiñana pataká neká nupirana inaana kaperéruna. 11 Nutapú kaja nomaꞌá Tupana waꞌatéjeri, jeꞌechú chiyaje, wáꞌaka nojló nuí aú, raú noꞌojipá rijló: “Maare nuká”, ke. 12 Raú rimá nojló: “Piyakaꞌo, meꞌetení pamájika pipirana achiñana patajika piyuke pipirana inaana kameruna, kaperéruna waꞌaté. Marí ke nulaꞌajika piká palá, nuweꞌepíkale Labán laꞌaká unká paala piká. 13 Nuká Tupana yaꞌataró pijló Betel e iꞌimaká. Re pakhoꞌó jipa nakojé nakaje jilami iꞌimaká, riyuríkaloje nojló penaje. Re kaja pimá nojló iꞌimaká mékeka pilaꞌajika. Chuwa kaja, páchoꞌo maáreya, pipaꞌakóloje teꞌerí, pimothoꞌokare nakú iꞌimaká ejo”, ke riꞌimaká rilúnajlo ritapú yukuna.
14 Raú Raquel, Lía waꞌaté, kemaño rijló:
—Unká na waraꞌapá yurílaje wajló wañakaré chiyá ritajnájiko yámona, 15 kaja ripechu meꞌetení wanaku: “Ajopana neká”, ke. Raꞌá kaja weꞌemaká pijló riwemí aú, piwáꞌakakoloje wajwaꞌaté penaje. Eyá nakaje iꞌimakáloje rijló penaje riwakáraꞌa pijápaka rijló iꞌimaká. 16 Kewaka, Tupana kaꞌarí waraꞌapá liyá rinane piyuke, riyuríkoloje wajló, yuwaná lojé waꞌató penaje. Ñaké iꞌimakale, pilaꞌá chuwa Tupana wakáraꞌaka piká ke —ke nemaká rijló.
Jacob jáchoꞌoko Padan-aram teꞌeré nakiyá yukuna marí
17-18 E Jacob lamáꞌatari rinane, ripaꞌakóloje reyá penaje Canaán ejo, raraꞌapá iꞌimaká ejo. Riwaꞌa riluna, riyani, kele rijwaꞌató; riwaꞌa kaja rijwaꞌató piyuke ripirana, Labán aꞌakárena rijló rijápakaꞌala wemí iꞌimaká, re riꞌimaká Padan-aram teꞌeré nakú ketana. 19 Riwakajé Labán iꞌijnari apoꞌojó yaꞌajná rileꞌejena ovéjana chijné piroꞌojé. Náchoꞌoko yámona, Raquel jataꞌayó roraꞌapá leꞌejé nakaje jenami. Richiꞌinárikana jenami ke riꞌimaká rijló. 20 Ilé ke Jacob jáchoꞌoñaaka Labán mayukúnaruja iꞌimaká, unká rimalá rijló: “Nupaꞌajiko”, ke. 21 Ráchoꞌo reyá piyuke rinane waꞌaté. Meketánaja naꞌapaka ee, nakuwaꞌa juni Éufrates. Reyá neꞌejná puꞌukuja ipuré, Galaad teꞌeré eꞌiyowá iꞌimakare, lokoꞌopánejo.
Labán jechoꞌótaka Jacob yukuna marí
22 Weji ke kala cha neꞌemaká Jacob jáchoꞌoko reyá iꞌimaká ejomi, rejomi Labán jemaꞌarí napáñaaka riká yukuna. 23 Raú rawakata rejena, nechoꞌótakaloje neká rijwaꞌaté penaje. Raú náchoꞌo nápumichu. Kaja ewaja iyamá kuwáꞌata ke kala laꞌaká wakajé, namá neká yaꞌajná ipuré, Galaad teꞌeré eꞌiyowá iꞌimakare nakú. 24 Unká chiyó nephá nanaku, lapí ritapú Tupana kemari Labanjlo:
—Pemaꞌá numaká pijló: pipuraꞌaniño Jacob waꞌaté yurí ke.
25 E Labán iphátari Jacob, Galaad teꞌeré nakú. Rejé Jacob tajnaro iꞌimaká, nakamátakoloje re penaje. Rejeja kaja Labán tajnaro nawaꞌajé, rijwaꞌaté iphákaño waꞌaté. Re nakamato, eyá muní ke nephaka nanaku. 26 E Labán kemari Jacobjlo:
—¿Na penaje chi pilaꞌá nuká marí ke wani? ¿Naje pipajlá nujwaꞌaté puꞌuwaré wani, pipaꞌañáakaloje nuká penaje? Nenókako wakajé nawáꞌaka najwaꞌató inaꞌuké tejmuji aú, ke wani kaja piwáꞌataka nuyani pijwaꞌató majó. 27 ¿Na penaje pipajlá ta nujwaꞌaté pipaꞌañáakaloje nuká mayukúnaruja penaje? Nuweꞌepíkela palá pipaꞌakó yukuna, e nuꞌumajla nuyukuno pijló puꞌují nupechu ke, e kaja nuwakáraꞌajla keyajupa weꞌemaká. Nuwakáraꞌajla kaja nawaraꞌaká pijló guitarra, kumu kaje nakú waꞌaté, pipaꞌakó yámona. 28 Eꞌiyonaja pipaꞌañáata nuká mayukúnaruja, kaja unká piyurila nuchiñoꞌoká nuyani, nulakena, kele jimá chiyá, napaꞌakó yámona. Kaja pilaꞌá pikó nojló unká inaꞌukélari ke wani. 29 Nuwátakela, nulaꞌajla iká chapú meꞌetení piyuke. Eꞌiyonaja lapí Tupana, paraꞌapá pechu iꞌimakare chojé kaphí, kemíchari nojló iꞌimichaka: “Pemaꞌá numaká pijló, pipuraꞌaniño ta Jacob waꞌaté yurí ke”. 30 Nuweꞌepí tuꞌujné wani piwátaka paraꞌapá ñakaré ejo paꞌakano. Eta, ¿naje kalé ta pataꞌá nuliyá nuchiꞌinárikana jenami?
31 Raú Jacob kemari rijló:
—Nukeroꞌokó pipiyá akuwaná nupaꞌañáa piká mayukúnaru, kaja nupechu iꞌimá pinaku: “Apala rikaꞌajé riyani nuliyá tejmuji aú”, ke. 32 Eyá ilé pimíchaje nakú pichiꞌinárikana jenami, unká wataꞌalá piliyá riká. Pikulá riká maare iꞌimakaño nane eꞌiyá. Piphátajikare nane eꞌiyá, riká nókana iꞌimajeri. Nujwaꞌatéjena, maare iꞌimakaño nujwaꞌaté, amájeño mékeka pilaꞌajika. Piphátajika ee nakaje wanane eꞌiyá pileꞌejé iꞌimakare, eko pimá nojló, pipaꞌatákaloje riká penaje.
Eꞌiyonaja unká Jacob weꞌepila Raquel ka jataꞌaká richiꞌinárikana jenami iꞌimaká. 33 E Labán mujlúkaꞌari Jacob pajré chojé, rikulákaloje richiꞌinárikana jenami penaje. Unká riphátala riká. Rejomi rimujlúkaꞌa piño Lía pajré chojé. Unká kaja na riphátala. Rejomi rimujlúkaꞌa piño najwaꞌaté jápajeño inaana pajré chojé. Unká kaja riphátala richiꞌinárikana jenami. Rejomi kaja penaje rimujlúkaꞌa Raquel pajré chojé. 34 Kaja rujñaꞌá richiꞌinárikana jenami iꞌimaká, rotaꞌakáloje riká ñákaꞌajori, camello wajlé nakojé natoꞌotájikare jaꞌapejé. Rejomi manaꞌija ruyáꞌako ñákaꞌajori chu, ketana roraꞌapá Labán kulaka riká piyuke runane eꞌiyowá. Unká na riphátala. 35 E Raquel kemayo roraꞌapajlo:
—Paꞌayú, piyúchaꞌaniño nuchá. Unká méñoꞌojo nutáraꞌalo pijimaje, nuphíchakale noná chojé, nuꞌujnakáloje wakaꞌapojo penaje.
Labán kulari richiꞌinárikana jenami piyuke nanane eꞌiyowá, eꞌiyonaja unká riphátala riká. 36 Rejéchami Jacob yúchaꞌako richá, rimá rijló:
—¿Meke chi nulaꞌaká piká? ¿Na aú chi nulaꞌá piká chapú, pechoꞌótakaloje nuká majó penaje? 37 Kaja pikulicha piyuke wanane eꞌiyowá. Eta, ¿na piphátiya pileꞌejé wajñaꞌakare piñakaré chiyá iꞌimaká? Pitoꞌotá riká maare wajimaje, pijwaꞌatéjena, nujwaꞌatéjena, kele amákaloje riká penaje, eyá neká kemájeño wanaku mékajeka weꞌiyayá iꞌijnatari ripéchuwa palá. 38 Pajluwa inaꞌuké leꞌejé kele jarechí ketana nujápaka pijwaꞌaté iꞌimaká. Riwakajé palá pileꞌejena ovéjana, kawayana pirakana, kele yaní mothoꞌojika nowaꞌá, unká nanakiyana mothoꞌolá matámiruna. Unká kaja nonola pajluwaja pipirana nanakiyana iꞌimaká, nojñákaloje riꞌimi penaje. 39 Yáwina, ejaꞌawá eꞌiyowájena, nójika pipirana nakiyana wakajé, unká nuꞌujnatákeno pijló natami, pamákaloje kewákaka yáwina nójikarenaka neꞌemajika. Nuká aꞌakeri pijló nawemí. Eyá nataꞌajika pipirana nakiyana wakajé, pikejáꞌake nuliyá nawemí. 40 Weꞌechú kajrú nujñaꞌajika imaꞌaní panaku kamú japi, eyá lapí nomake kajrú ipeꞌení yajwé. Akuwaná unká nukamátako manaꞌija, noꞌojíkale nunakojó pipirana. 41 Pajluwa inaꞌuké leꞌejé kele jarechí ketana nuꞌumaká pijwaꞌaté. Marí kaje nakú nuꞌumaké re: Iyamá piyani inaana wemí nujapa pijwaꞌaté paꞌu kele iphata jiꞌimaji nakojé kele jarechí ketana iꞌimaká. Eyá nupirana iꞌimakáloje penaje, nujapa piño pijwaꞌaté pajluwa kuwáꞌata kele jarechí ketana iꞌimaká, eꞌiyonaja methú ke papiyákajika nojló nujápakaꞌala wemí. 42 Noꞌojuta michú Abraham pechu iꞌimakeri kaphí Tupana chojé. Ñaké kaja noraꞌapá laꞌajika puꞌují ripéchuwa rijló. Unkákela Tupana iꞌimajla nujwaꞌaté, nuweꞌepí piwakáraꞌakajla nupaꞌakó mapeja; unká na paꞌalajla nojló nujápakaꞌala wemí. Eꞌiyonaja riká Tupana kalé aꞌarí nuñathé, nunane iꞌimakáloje penaje. Ramá kaja marí chapú kaje yajwé nujñaꞌakare panaku, nujápakaꞌala jáchoꞌokoloje palá nojló penaje. Ñakele lapí rakhiꞌichá piꞌimichaka —ke rimaká rijló.
43 Raú Labán kemari rijló:
—Ileruna nuyani, inaana, nuyani neká. Eyá nayani iꞌimakárena, nulakena kaja neká. Ovéjana, wamákarena maare meꞌetení, nuleꞌejena kaja neká. Piyukeja nakaje wamákare maare meꞌetení, nuleꞌejé waja riká. Eꞌiyonaja unká meke nulaꞌalá meꞌetení, nuyani, nulakena, kele yuríkoloje nujwaꞌaté penaje. 44 Ñakele wapuraꞌajó palá pajwaꞌatéchaka meꞌetení, riyuríkoloje ñaké pajlokaka. Raú waweꞌepeje mékeka weꞌemajika pajwaꞌatéchaka, maáreya aꞌajná ñoꞌojó.
45 Raú Jacob ñaꞌarí pajlúwaꞌala jipa, rejomi riyáꞌata riká apú jipa táraꞌako jiꞌilaje. 46 Rejomi riwakáraꞌa rejena pitaká kajrú jipa rejé, nakaje nemakare nakú weꞌepéjona penaje. Raú piyuke neká pitaño kajrú jipa rejé. Nañapátaka ripitákana ejomi, najñá naꞌajnewá rawaꞌá pajwaꞌatéchaka. 47 Riká pukunaji ií Labán aꞌá ripuraꞌakó chu “Jegar Sahadutá”, ke. Eyá Jacob aꞌá rií “Galaad”, ke ripuraꞌakó chu. “Jipa pitákeja, riweꞌepéjona penaje”, ke rimaká rinaku napuraꞌakó chu.
48 E Labán kemari Jacobjlo:
—Marí jipa, wapitíyaje chuwajá, yuréjero riweꞌepéjona penaje, waweꞌepíkaloje raú mékeka wemíchaka, weꞌemakáloje palá pajwaꞌatéchaka penaje.
Raú naꞌá rapukuna ií Galaad ke. 49 Labán kemari kaja marí ke:
—Nuwata Tupana amátaka weká palá, weꞌemajika juká paliyáaka ketana.
Ñakele naꞌá kaja rií Mispá, ke. (Pukunaji, Tupana aꞌakare e iná rinakojó, ke kemakánaka riꞌimaká napuraꞌakó chu.)
50 E Labán kemari piño rijló:
—Pilaꞌajika ee chapú nuyani, piwáꞌakajiko ee kaꞌajná ajopana inaana waꞌaté, unká kaꞌajná nomaꞌalaje riyukuna. Eꞌiyonaja piweꞌepí marí: Tupana ijlú chujena weká. 51 Pamá marí jipa pitákejami, eyá apú jipa táraꞌako. 52 Riká iyamá iꞌimajeri riweꞌepéjona penaje: unká paꞌapálaje riyámojo, pilaꞌakáloje weká chapú penaje; eyá nuká unká kaja kuwáꞌalaje ritukumajo, nulaꞌakáloje piká chapú penaje. 53 Eko Tupana kemá wanaku mékeka walaꞌakana iꞌimajika, unkájika ee walaꞌá riká ñaké. Tupana, paꞌajuta Abraham michú pechu iꞌimajíkare chojé kaphí, riká. Ñaké kaja noꞌojuta michú Nahor pechu iꞌimajika richojé kaphí —ke rimaká rijló.
Ilé ke rimaká rijló ejomi, Jacob kemari Tupana ií aú: “Pimíchaka ke nulaꞌajika riká”, ke. Tupana, raraꞌapá laꞌajíkarejlo puꞌují ripéchuwa, ií aú rimá rinaku iꞌimaká.
54 Rejomi Jacob iꞌijná ipuré jiꞌiwátaje. Re rinó ripirana nakiyana Tupánajlo, puꞌuwaré nalaꞌakare chaya. Rejomi riwaꞌa rejénajlo neꞌejnakáloje rejé, najñákaloje naꞌajnewá pajwaꞌatéchaka penaje. E kaja piyuke neká ajñaño naꞌajnewá re. Re kaja ipuré jiꞌiwata nakú nakamato.
55 E muní ke lapiyami, Labán jáchoꞌoro ripaꞌakóloje penaje. Richiñoꞌó najimá chiyá, riyani, rilakena, kele jimá chiyá. Rejomi ripuraꞌó nanaku palá, neꞌemakáloje palá penaje, eyá ripaꞌó riñakajela ejo.