Isaac wáꞌakako Rebeca waꞌaté yukuna marí
24
Kaja phíyuꞌuke wani Abraham iꞌimaká; palá wani Tupana laꞌajika riꞌimajika. 2 E apú wakajé Abraham wáꞌari pajluwaja rijwaꞌaté jápajeri maná. Ajopana rijwaꞌaté jápajeño chaje phíyuꞌukeka riꞌimaká; riká kaja amákeri piyukeja rinane. Riphaka rinaku ee, rimá rijló:—Pitoꞌotá piyátheꞌela nukujyú jaꞌapejé. 3 Rejomi Tupana, ejaꞌawá, jeꞌechú, kele keñoꞌótajeri ií aú nuwata pimaká nojló: “Unká wani nuyurílaje piꞌirí Isaac wáꞌakako inanaru, marí Canaán teꞌeré eyájeru waꞌaté. 4 Piteꞌeré ejo nuꞌujnajé inaná kulaje rijló pikáꞌana eꞌiyayá”, ke nuwátaka pimaká nojló Tupana ií aú.
5 Raú rijwaꞌaté jápajeri kemari rijló:
—¿Eta, meke nulaꞌajika, unkájika ee ruwata nujwaꞌaté iꞌijnakana majó? ¿Nuwáꞌaje chi raú piꞌirí nujwaꞌató, teꞌerí páchoꞌokaro nakiyá iꞌimaká ejo?
6 —Unká —ke rimaká—. Unká piwáꞌalaje nuꞌurí rejo. 7 Tupana, jeꞌechú churí, jáchoꞌotari nuꞌumaká nukáꞌana, nojena, kele eꞌiyayá iꞌimaká. Riká penájemi arukari nojló marí teꞌerí iꞌimaká, riꞌimakáloje nulakénamijlo penaje. Riká penájemija kaja Tupana wakáraꞌajeri rijwaꞌateje, jeꞌechú chiyaje, iꞌijnaká pitukumá, raꞌakáloje piñathé inaná kulákana aú nuꞌurijlo penaje. 8 Eyá unkájika ee ruwata majó pijwaꞌaté iꞌijnakana, e kaja páchoꞌojo ilé pimakare nakú Tupana ií aú iꞌimaká, chiyá. ¡Unká wani kalé ta piwáꞌalaje nuꞌurí rejo! —ke Abraham kemaká rijló.
9 E kaja rijwaꞌaté jápajeri toꞌotá riyátheꞌela Abraham kujyú jaꞌapejé, rejomi Tupana ií aú rimá:
—Nulaꞌajé piyuke nakaje piwakáraꞌaka nulaꞌaká ke.
10 Rejomi riꞌijná palá nojé nakaje kulaje rikariwate nane eꞌiyayá, raꞌakáloje riká najló rejo penaje. Rejomi riwaꞌa rijwaꞌató iyamá théꞌela kele caméllona, nanapíkaloje rijló rinane penaje. E kaja ráchoꞌo reyá ají ke pajimila Nahor ejo. Yaꞌajná wani riꞌimaká Mesopotamia teꞌeré nakú. 11 Meke kala kaꞌajná raꞌapaka, kaja ewaja riphá pajimila yámojo laínchu wani, juni jamoꞌokelana awaꞌajé. Rejé ricaméllotena watánaꞌaño. Laínchu kaꞌalaja inaana iphájikano rejo juni jamoꞌojé. 12 Rejéchami Abraham waꞌaté jápajeri puraꞌakó Tupana waꞌaté, rimá rijló: “Tupana, kaphí nukariwate pechu iꞌimakare chojé piká. Paꞌá nuñathé meꞌetení, chuwa palá nakaje jáchoꞌokoloje nojló penaje. Pilaꞌá nakaje palá wani nukariwátejlo. 13 Maare nuyurejo juni jamoꞌokelana awaꞌaja, inaana iphájika majó juni jamoꞌojé ketana. 14 Nephájika majó ee, numaje pajluwájaru nanakiyánajlo: ‘Pilaꞌá nojló nakaje: piwitúkaꞌata piꞌichilare, nuꞌurakáloje juni richiyá penaje’. Rumájika ee nojló: ‘Je’, ke; ‘nomoꞌojé kaja picaméllotenajlo juni’, ke. Ilé ke rumájika nojló aú, nuweꞌepeje ruká piꞌiwapakáreru pijwaꞌaté jápajeri Isaacjlo. Ilé ke riꞌimajika ee nojló, nuweꞌepeje palá wani pilaꞌaká nakaje nukariwátejlo”.
15 Unká chiyó riñapata Tupana waꞌaté puraꞌakano, pajluwájaru iphayo rejé juni amoꞌojé, ruꞌuchilare ruwakúlaꞌapa ke. Ruí iꞌimari Rebeca, Abraham lariꞌí Betuel itu ruꞌumaká. Nahor, Milcá waꞌaté, iꞌimaño Betuel chiꞌiná; Abraham eꞌewé Nahor iꞌimaká. Kaja Rebeca iphá rejé. 16 Palaru wani ruꞌumaká; inaya joꞌó ruꞌumaká; unká joꞌó iꞌimalayo achiñá waꞌaté ruꞌumaká. Ruká iphayo juni jamoꞌokelana ejé, e ruwitúkaꞌata ruꞌuchilare, rumanoꞌotá riká juni aú. 17 Wajé wani rupaꞌakojla ee, Abraham waꞌaté jápajeri jechoꞌoró rópumichu, riphátakaloje ruká penaje. E rimá rojló:
—Pilaꞌá nojló nakaje: paꞌá nojló wejápaja juni piꞌichilare chiyá, nuꞌurakáloje penaje.
18 —Je —ke rumaká rijló.
Raú ruwitúkaꞌata ruꞌuchilare; rupatá rijló riká, riꞌirakáloje juni richiyá penaje. 19 Riñapátakaja juni iꞌirakana ejomi, rumá rijló:
—Nomoꞌojé kaja juni picaméllotenajlo, neꞌerakáloje riká nawátaka ejé penaje.
20 E rokhoꞌó kiñaja juni napirana iꞌirakaꞌakú chojé. Pulapé rokhoꞌoká juni najló; kaja ewaja ruñapata juni aꞌakana najló, nawátaka ejé. 21 Ketana Abraham waꞌaté jápajeri yakáꞌako ruchaje manaꞌija, unká meke rimalá. Riwata Tupana aꞌaká riñathé, riweꞌepíkaloje palá mékajeruka riwáꞌajika Isaacjlo.
22 Ruñapátaka juni jamoꞌokana najló ejéchami, Abraham waꞌaté jápajeri aꞌaká rojló anillo. Oro nakiyá laꞌakanami, kawemí nojé nakiyana, seis gramos rikachicha iꞌimaká. Raꞌá kaja rojló iyamá tuphí kaje, roꞌokáloje riká roꞌonapitá laꞌajowa penaje. Oro nakiyá laꞌakanami kaja riꞌimaká, cien gramos chaje rikachicha iꞌimaká. 23-25 E rimá rojló:
—¿Na paraꞌapá ií?
—Betuel noraꞌapá ií. Richiꞌiná ií Nahor, Milcá waꞌaté.
Rimá piño rojló:
—¿E chi pukunaji wajló, wakamátakoloje nujwaꞌatéjena waꞌaté iñakaré chu penaje?
—Aꞌa, re wañakaré chu pukunaji ijló, ikamátakoloje wajwaꞌaté re penaje. Re kaja kajrú trigo jiꞌilami, picaméllotena toꞌokóloje reꞌiyá penaje; re kaja ñóꞌope aꞌajnejí najló najñákaloje penaje.
26 Ilé ke rumaká rijló aú, rijlámaꞌo riꞌimá nakojé, ripuraꞌakóloje Tupana waꞌaté, palá wani ripechu iꞌimakale rinaku. 27 Rimá rijló: “Palá wani iná puraꞌakaro nakú piká. Nukariwate pechu iꞌimakare chojé kaphí piká; unká pipechu kapicháñaala nukariwate, palá wani pilaꞌakale riká. Palá kaja pilaꞌaká nuká, nuphákaloje majó nukariwate ejena nakú penaje”.
28 E Rebeca paꞌayó reyá peyajwé jechoꞌokelo, ruꞌumakáloje rolojlo riyukuna penaje. 29-30 Roꞌowé Labán jemaꞌarí mékeka reꞌeweló kemaká nalojlo. Ramá kaja anillo, eyá rulaꞌajowa roꞌonapitá nakú iꞌimakare, raú rechoꞌó juni jamoꞌokelana ejo, ramákaloje riká penaje. E riphá Abraham waꞌaté jápajeri nakú. Re kaja joꞌó riꞌimaká ricaméllotena waꞌaté juni jamoꞌokelana awaꞌá. 31 E Labán iꞌijnari rawaꞌajé, rimá rijló:
—Majó piꞌijná nujwaꞌaté, palá wani Tupana laꞌakare nakú piká. ¿Naje chi piká maare wakaꞌapé? Kaja walamáꞌatiya wañakaré chu ipé, ikamátakoloje wajwaꞌaté penaje, walamáꞌatiya kaja pukunaji picaméllotenajlo.
32 Raú Abraham waꞌaté jápajeri iꞌijnari rijwaꞌaté riñakaré ejo. E Labán kaꞌarí ricaméllotena wajlé chiyá nakaje nanapíkare, raꞌá kaja naꞌajné. Rejomi raꞌá Abraham waꞌaté jápajeri, rijwákeꞌena, kélejlo juni, nepakáloje neꞌemá nakiyá raú. 33 Rejomi raꞌajla Abraham waꞌaté jápajerijlo aꞌajnejí, rajñákaloje raꞌajnewá penaje, eꞌiyonaja rimá Labanjlo:
—Re nupechu nakú nakaje numakáloje ijló. Nojñájika noꞌojnewá piyá, nuwata rinaku kemakana ijló.
—Je —ke Labán kemaká rijló—. Pimá wajló rinaku.
34 E rimá najló:
—Abraham waꞌaté jápajeri nuká. 35 Palá wani Tupana laꞌaká nukariwate nakú, ripalamane re kajrú nakaje rikapi: kajrú riliñérute, oro, plata, kaje maká. Re kaja kajrú ripirana: ovéjana, jémana pirakana, caméllona, kawaruna, kajena. Re kaja kajrú rijwaꞌaté jápajeño: inaana, achiñana, kajena. 36 Pajluwaja ñani riꞌirí iꞌimaká riyajalo Sara micholo waꞌaté iꞌimaká; kaja phíyuꞌukeru wani ruꞌumaká wakajé rimothoꞌó iꞌimaká. Piyukeja nakaje, raraꞌapá kapi iꞌimakare, yuríjiko rijló. 37 Abraham kemari nojló iꞌimaká, numakáloje rijló Tupana ií aú marí ke iꞌimaká: “Unká nuyurílaje piꞌirí Isaac wáꞌakako pajluwájaru Canaán teꞌeré eyájeru waꞌaté. 38 Nuꞌujnajé piteꞌeré ejo inaná kulaje rijló pikáꞌana eꞌiyayá”, ke riwátaka numaká rijló Tupana ií aú iꞌimaká. 39 Raú numá rijló iꞌimaká: “Eta, ¿meke nulaꞌajika, unkájika ee ilerú inanaru wata nujwaꞌaté majó iꞌijnakana?”
40 Raú rimá nojló: “Tupana jaꞌapiyá jemaꞌajeri nuká. Riká, nomaꞌakare jaꞌapiyá, wakáraꞌajeri rijwaꞌateje, jeꞌechú chiyaje, iꞌijnaká pijwaꞌaté rejo, piꞌijnakáloje palá rejo, piphátakaloje inaná nuꞌurijlo nukáꞌana eꞌiyayá. 41 Eyá unkájika ee nukáꞌana nakiyana aꞌá pijló inaná, e kaja páchoꞌojo ilé pimakare nakú nojló Tupana ií aú iꞌimaká chiyá”, ke rimaká nojló.
42 —Ñakele inaná kulákana chaya nuphicha majó chuwajá. Nuphíchaka juni jamoꞌokelana awaꞌajé ee, nupuriꞌichó Tupana, kaphí nukariwate pechu iꞌimakare chojé waꞌaté. Numicha rijló: Nuñathé aꞌajeri piꞌimajika ee, majó nuꞌujnaká ketana, nuwata paꞌaká nuñathé, meꞌetení numájikare nakú pijló aú. 43 Marí juni jamoꞌokelana awaꞌá nuꞌumajika ketana, nuwata riꞌimaká nojló marí ke: Meꞌetení juni jamoꞌojeño iphájika maáreje, pajluwájaru nanakiyánajlo numaje: “Pilaꞌá nojló nakaje: piwitúkaꞌata piꞌichilare, nuꞌurakáloje juni richiyá penaje”, ke. 44 Rumájika ee nojló: “Je”, ke, “nomoꞌojé kaja picaméllotenajlo juni”, ke aú nuweꞌepeje ruká, piꞌiwapakáreru nukariwate iꞌirí Isaacjlo penaje, ilé ke rumájika aú nojló. Ilé ke riꞌimajika ee nojló, nuweꞌepeje palá wani pilaꞌaká nakaje nukariwátejlo, ke numíchaka Tupánajlo. 45 Unká chiyó nuñapata rijwaꞌaté puraꞌakano ee, nomicha Rebeca iphíchaka ruꞌuchilare ruwakúlaꞌapa ke. Ruwitúkaꞌatiya riká, romoꞌokáloje juni penaje, e numicha rojló: “Pilaꞌá nojló nakaje: paꞌá nojló juni wejápaja piꞌichilare chiyá, nuꞌurakáloje penaje”, ke. 46 Raú rumicha nojló: “Je”, ke. Riká penaje ruwitúkaꞌatiyaka ruꞌuchilare, rumicha nojló: “Marí juni, piꞌirá riká”, ke. Nuñapátiya kaja juni iꞌirakana ejomi, rumicha nojló: “Nomoꞌojé kaja juni picaméllotenajlo, neꞌerakáloje penaje”. Roꞌochá nojló juni, eyá roꞌochá kaja nucaméllotenajlo juni. 47 Rejomi numicha rojló: “¿Na chi paraꞌapá ií?”, raú rumicha nojló: “Betuel noraꞌapá ií, eyá richiꞌiná ií Nahor, Milcá waꞌaté”, ke rumíchaka nojló. Rejomi noꞌochá rojló anillo oro nakiyá laꞌakanami; noꞌochá kaja rojló iyamá nakaje roꞌonapitá laꞌajowa penaje. 48 Rejomi nutáriꞌicho nuꞌurúpachi aú, nupuriꞌichó Tupana waꞌaté. Palá riliꞌichaka nuká yukuna nuꞌumichá rijló, riwáꞌichakale nuká majó inaná kulaje nukariwate iꞌirijlo rejena eꞌiyayá. 49 Ñakele chuwa nuwata imaká nojló mékeka ipechu nakú riká. ¿E ilaꞌajika nukariwate nakú palá, unká kaꞌajná? Unkájika ee iwata roꞌokana riꞌirijlo, imá nojló, nuweꞌepíkaloje mékeka nulaꞌajika raú penaje —ke rimaká najló.
50 E roꞌowé Labán, roraꞌapá waꞌaté, kemaño rijló:
—Ñaké riká, kaja Tupana kemicha pijló ñaké runaku, ñakele unká meke laꞌajé wemalajla pijló “aꞌa”, ke kaꞌajná, “unká”, ke kaꞌajná. 51 Pamá, re maare Rebeca wajwaꞌaté, ñakele piwaꞌa ruká pijwaꞌató, ruꞌumakáloje pikariwate iꞌirí yajalo penaje, Tupana pechu nakú riꞌimaká ke.
52 Ilé ke nemaká Abraham waꞌaté jápajerijlo aú, ritáraꞌo riꞌirúpachi aú Tupana jimaje, rimakáloje rijló, “Palá wani pilaꞌaká nuká”, ke penaje. 53 Rejomi rijñaꞌá nakaje oro nakiyá laꞌakanami, kaje, rinane eꞌiyayá. Rijñaꞌá kaja plata nakiyá laꞌakanami nakaje, aꞌarumakaji, kaje maká, raꞌakáloje riká Rebécajlo penaje. Ñaké kaja raꞌaká nakaje rolojlo. Roꞌowejlo waꞌató raꞌá nakaje. 54 Rejomi rajñá raꞌajnewá rijwaꞌatéjena waꞌaté, rejomi nakamato. Muní ke najmeꞌetaka ee, rimá najló:
—Chuwa wawata wakariwate ejo paꞌakano.
55 Eꞌiyonaja Rebeca jaló, roꞌowé waꞌaté, kemaño rijló:
—Unká ruꞌujnalaje pijwaꞌaté; re joꞌó kaja ruꞌumajika wajwaꞌaté pajluwa jápakaje, eyá apú peꞌiyojé ketana. Rejomi ruꞌujnajé pijwaꞌaté.
56 Raú rimá najló:
—Unká paala, imaláraꞌataniña nuká jupi wani maárowa. Kaja Tupana aꞌá nuñathé, nakaje jáchoꞌokoloje nojló palá, majó nuꞌujnaká iꞌimaká ketana. Ñakele iyurí ruká, ruꞌujnakáloje wajwaꞌaté nukariwate ejo penaje.
Nemá:
57 —Wapuraꞌójlako rujwaꞌaté paineko, wamáijla mékeka rumájika wajló.
58 E nawakáraꞌa ruwáꞌakana. Ruphá rejé ee, nemá rojló:
—¿E piwátaka marí inaꞌuké waꞌaté iꞌijnakana meꞌetení?
—Aꞌa —ke rumaká najló.
59 Raú nayurí ruꞌujnaká. Pajluwájaru nañakaré chu jápajeyo iꞌijnayo kaja rujwaꞌaté, najwaꞌaté jápajeyo penaje. Rebeca, Abraham waꞌaté jápajeri, rijwaꞌatéjena, kele ñathé aꞌajeyo ruꞌumaká rejomi. 60 Unká chiyó ruꞌujná najwaꞌaté, napuraꞌó palá Rebeca nakú, nemá runaku:
“Oꞌoweló, eko piyani iꞌimá kajrú wani,
íkiꞌiruna wani pilakénami iꞌimakáloje penaje.
Neká cháꞌatajeño chapú nanaku péchuruna,
nakaꞌakáloje naliyá nañakajela penaje”.
61 E kaja Rebeca, rujwaꞌaté jápajeyo waꞌaté, jáchoꞌoño caméllona wajlé chojé yáꞌajo, naꞌapákaloje nanaku penaje, ají ke Abraham waꞌaté jápajeri apumí chu. Ilé ke Abraham waꞌaté jápajeri wáꞌaka rijwaꞌató Rebeca iꞌimaká.
62 Pajimila Négueb ewá Isaac iꞌimaké. E kaja nephaka rejo wakajé, Isaac paꞌaró juni jamoꞌokelana eyá. “Tupana ñakeja wani iꞌimajika amari nuká”, ke juni jamoꞌokelana ií iꞌimaká, eyá ripaꞌó. 63 Kaja maapami ke Isaac jáchoꞌoko chiraꞌajó, nephaka rejo piyá. Meketánaja raꞌapaka, kaja cha nakeñoꞌoká ajúwaꞌakaje ee, ramá manaꞌí chiyó caméllona ke keñoꞌótako majó. 64 Waꞌató ke kaja Rebeca amaka riká, raú ruwitúkaꞌa camello janapiya. 65 Rumá Abraham waꞌaté jápajerijlo:
—¿Na chi kele waícha majó?
—Nukariwate iꞌirí kele.
Raú ropáraꞌa rujimá, aꞌarumakaji ruwílaꞌaru nakú iꞌimakare aú.
66 E kaja nephá pajimájechaka, e Abraham waꞌaté jápajeri iꞌimari rijló mékeka riꞌimaká rejo yukuna. 67 Rejomi Isaac wáꞌari Rebeca raló micholo pajremi chojé, re riwáꞌako rujwaꞌaté. Íkiꞌija wani riwátaka ruꞌumaká. Ilé kaje aú chapú kaje yajwé ramákare, raló micholo takaꞌaká iꞌimaká ejomi, jaꞌapá riliyá.