Ñayóꞌo káꞌa̱n xa̱ꞌa̱ ta̱José, ña na̱ndaxin ra xa̱ni ta̱Faraón
41
Ta saá ni̱yaꞌa o̱vi̱ kui̱ya̱,
ta ni̱xa̱ní ta̱Faraón ndí ñíndichi ra yuꞌu̱ yu̱ta Nilo,
2 ta no̱o̱ yóo yu̱ta yóꞌo ka̱nakoo u̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí,
livi ní rí ta nduꞌu̱ ní rí,
ta xíxaꞌan rí yu̱ku̱ kuíi̱ yóo yuꞌu̱ takuií yóꞌo.
3 Ta saá ka̱nakoo inka̱ u̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí,
kini ní ñíi rí ta leke ní rí,
ta yíta rí yuꞌu̱ yu̱ta yatin no̱o̱ yíta kiti̱ tí livi ní yóꞌo.
4 Ta tísi̱ndi̱ki̱ siꞌí tí kini ní leke yóꞌo ko̱kó rí si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí livi ní nduꞌu̱.
Ta saá na̱káxín ini ta̱Faraón ta ndi̱ꞌi xa̱ni yóꞌo.
5 Ta tuku ni̱ki̱si̱n ra ta ni̱xa̱ní tuku ra siꞌa:
xi̱ni ra ñii tón ndo̱o̱ trigo tón kómí u̱xa̱ yoko va̱ꞌa ní livi xáꞌno.
6 Ta saá xi̱ni ra ka̱na inka̱ u̱xa̱ yoko trigo ña o̱n váꞌa,
ta níi ní ña,
ta ni̱kuyoó ndiꞌi ña chi saá ke̱ꞌé ta̱chi̱ xíꞌin ña,
ta̱chi̱ ña kíxi chí no̱o̱ va̱xi kana ño̱ꞌo.
7 Ta saá u̱xa̱ yoko ña níi ní ta ni̱kuyoó ndiꞌi yóꞌo,
ko̱kó ña u̱xa̱ yoko ña livi ní yóo.
Ta saá na̱káxín ini ta̱Faraón ta ku̱nda̱a̱ ini ra ñii xa̱ni kúu ña.
8 Ta xita̱a̱n inka̱ ki̱vi̱ ndíꞌi ní ini ra,
ta xa̱ꞌnda chiño ra kixi ndiꞌi nata̱a na ndáku xíꞌin nata̱a na ndíchí si̱ni̱ na táku̱ ñoo Egipto,
ta ki̱xaa̱ ndiꞌi nata̱a yóꞌo no̱o̱ ra.
Ta ta̱Faraón nda̱to̱ꞌon ra xa̱ni ña ni̱xa̱ní ra xíꞌin na,
ta nda̱ ñii nata̱a yóꞌo ni̱‑kuchiño na nandaxin na yukía̱ kóni kachí xa̱ni ni̱xa̱ní ra.
9 Ta saá ta̱a ta̱ chíkaa̱ vino xíꞌi ta̱Faraón ni̱ka̱ꞌa̱n ra xíꞌin ta̱Faraón,
káchí ra saá:
―Tata rey,
vitin nákáꞌán i̱ xa̱ꞌa̱ ña o̱n váꞌa ke̱ꞌé i̱.
10 Tá ki̱vi̱ ni̱saa̱ ní ini ún xi̱ni ún yi̱ꞌi̱ ta ni̱saa̱ ní ini ún xi̱ni ún ta̱a ta̱ ki̱sa va̱ꞌa si̱ta̱ va̱ꞌa,
ta xa̱ꞌnda chiño ún ña ta̱an na o̱vi̱ ndi̱ saá ini veꞌe ka̱a,
ña nákaa̱ ini veꞌe ta̱ xáꞌnda chiño no̱o̱ natropa na ndáa veꞌe chiño mi̱i ún.
11 Ta saá ñii ñoó ta̱ ki̱sa va̱ꞌa si̱ta̱ va̱ꞌa ni̱xa̱ní ra ñii xa̱ni,
ta yi̱ꞌi̱ ni̱xa̱ní i̱ inka̱ xa̱ni,
ta síín káꞌa̱n ñii ñii xa̱ni ni̱xa̱ní ndi̱.
12 Ta mi̱i veꞌe ka̱a yóꞌo nákaa̱ ñii ta̱loꞌo ta̱ñoo hebreo,
ta̱ kúu ra ta̱ kísa chiño no̱o̱ ta̱ xáꞌnda chiño no̱o̱ natropa na ndáa veꞌe chiño mi̱i ún.
Ta nda̱to̱ꞌon ndi̱ xíꞌin ra ña ni̱xa̱ní ndi̱ ta na̱ndaxin ra no̱o̱ ndi̱ yukía̱ káchí xa̱ni ña ni̱xa̱ní ñii ñii ndi̱.
13 Ta ndiꞌi ña na̱ndaxin ra no̱o̱ ndi̱ yóꞌo ku̱ndivi ña.
Ta yi̱ꞌi̱ ndi̱kó tuku i̱ na̱kiꞌin i̱ chiño i̱ no̱o̱ ún,
ta ta̱ inka̱ ta̱ ki̱sa va̱ꞌa si̱ta̱ va̱ꞌa ka̱takaa̱ na ra ta ni̱xiꞌi̱ ra ―káchí ta̱ chíkaa̱ vino xíꞌi ta̱Faraón.
14 Ta saá ta̱Faraón xa̱ꞌnda chiño ra ña kixi ta̱José,
ta kama ní ni̱xa̱ꞌa̱n na ta̱va na ra ini veꞌe ka̱a.
Ta ta̱José xa̱ndi̱ko̱n ni̱xa̱tá ra yisi̱ no̱o̱ ra,
ta na̱sama ra tiko̱to̱ ra,
ta ki̱xaa̱ ra no̱o̱ ta̱Faraón.
15 Ta ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱Faraón xíꞌin ra,
káchí ra saá:
―Ni̱xa̱ní i̱ ñii xa̱ni,
ta o̱n ko̱ó nda̱ ñii nata̱a kúchiño nandaxin na yukía̱ kóni kachí xa̱ni ña ni̱xa̱ní i̱,
ta nda̱to̱ꞌon na xíꞌin i̱ ndí yóꞌó kúu ta̱a ta̱ kúchiño nandaxin xa̱ni ña xání ni̱vi ―káchí ra.
16 ―Tata rey,
o̱n si̱ví yi̱ꞌi̱ kúu ta̱ nándaxin xa̱ni.
Ndios kúu ta̱a ta̱ kivi nandaxin xa̱ni ni̱xa̱ní ún ―káchí ta̱José,
nda̱kuii̱n ra.
17 Ta nda̱to̱ꞌon ta̱Faraón xíꞌin ta̱José,
káchí ra:
―Siꞌa ni̱xa̱ní i̱:
ñíndichi i̱ yuꞌu̱ yu̱ta Nilo,
18 ta yu̱ta yóꞌo ka̱nakoo u̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí nduꞌu̱ ní ta livi ní rí,
ta xíxaꞌan rí yu̱ku̱ kuíi̱ yóo yuꞌu̱ yu̱ta yóꞌo.
19 Ta saá ka̱nakoo inka̱ u̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí,
kini ní ñíi rí ta leke ní rí.
¡A̱nda̱ ñii yichi̱ o̱n ta̱ꞌán koni i̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí kini ní leke ndiꞌi saá no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto,
nda̱tán yóo tíyóꞌo!
20 Ta saá si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí kini ní leke yóꞌo ko̱kó rí u̱xa̱ saá si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí livi ní ta nduꞌu̱ ní;
21 vará nda̱ ko̱kó rí tí nduꞌu̱ ní yóꞌo,
ta o̱n vása tívi náꞌa ti̱xin rí no̱o̱ ñóꞌo tí ko̱kó rí yóꞌo,
saá chi ñii leke saá xíto rí.
Ta saá na̱káxín ini i̱.
22 ’Ta tuku ni̱xa̱ní i̱ inka̱ xa̱ni,
ta xi̱ni i̱ ñii tón ndo̱o̱ trigo tón kómí u̱xa̱ yoko ña va̱ꞌa ní livi xáꞌno.
23 Ta saá xi̱ni i̱ ka̱na inka̱ u̱xa̱ yoko trigo ña o̱n váꞌa,
ta níi ní ña,
ta ni̱kuyoó ndiꞌi ña xíꞌin ta̱chi̱ ña kíxi chí no̱o̱ va̱xi kana ño̱ꞌo.
24 Ta u̱xa̱ yoko trigo ña níi ní ta ni̱kuyoó ndiꞌi,
ko̱kó ña u̱xa̱ saá yoko trigo ña va̱ꞌa ní ta livi ní.
Ta saá na̱káxín ini yi̱ꞌi̱.
Ta nda̱to̱ꞌon i̱ xa̱ni yóꞌo xíꞌin nata̱a na ndáku,
ta nda̱ ñii nayóꞌo ni̱‑kuchiño na nandaxin na yukía̱ kóni kachí xa̱ni ni̱xa̱ní i̱ ―káchí ta̱Faraón.
25 Ta saá ta̱José nda̱to̱ꞌon ra xíꞌin ta̱Faraón,
káchí ra saá:
―Tata rey,
o̱vi̱ saá xa̱ni ni̱xa̱ní ún,
ñii káꞌa̱n ña.
Ndios kúu ta̱a ta̱ ndáto̱ꞌon xíꞌin ún yukía̱ kasa ndivi ra.
26 U̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí livi ní,
kúu u̱xa̱ kui̱ya̱,
ta u̱xa̱ yoko ña livi ní,
kúu u̱xa̱ kui̱ya̱.
Ñii káꞌa̱n xa̱ni ña ni̱xa̱ní ún.
27 U̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ siꞌí tí leke ní ta kini ní ñíi rí,
tí ka̱nakoo no̱o̱ yíta tíkiti̱ livi ní yóꞌo,
kúu u̱xa̱ kui̱ya̱.
Ta ña u̱xa̱ yoko trigo ña níi ní ta ni̱kuyoó ndiꞌi xíꞌin ta̱chi̱ ña kíxi chí no̱o̱ va̱xi kana ño̱ꞌo,
kúu u̱xa̱ kui̱ya̱.
O̱vi̱ saá ñayóꞌo kóni kachí ña ndí u̱xa̱ kui̱ya̱ kunakaa̱ ní so̱ko.
28 Tata,
nda̱tán yóo ña ni̱ka̱ꞌa̱n i̱ xíꞌin ún saá kundivi ña,
chi Ndios kúu ta̱a ta̱ ndáto̱ꞌon xíꞌin ún yukía̱ kasa ndivi ra.
29 Va̱xi u̱xa̱ kui̱ya̱ ña koo kua̱ꞌa̱ ní ña kuxu ni̱vi naEgipto yóꞌo,
30 ta sa̱ta̱ ñayóꞌo va̱xi inka̱ u̱xa̱ kui̱ya̱ ña kunakaa̱ ní so̱ko.
A̱nda̱ ñii ni̱vi o̱n nakáꞌán ka̱ na ña ni̱xi̱yo kua̱ꞌa̱ ní ñaxíxi no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto táꞌan siꞌna,
chi so̱ko kuu ña kasa vi̱chí ta kasa ndáꞌví ndiꞌi ñoo yóꞌo.
31 Ta ña kua̱ꞌa̱ ní ñaxíxi ni̱xi̱yo,
ndiꞌi ni̱vi nandoso na xa̱ꞌa̱ ña,
chi ndeé ní káni so̱ko.
32 Ta ña o̱vi̱ yichi̱ ni̱xa̱ní ún ta ñii sánáꞌa ña,
ta ñayóꞌo kóni kachí ña ndí Ndios xa chi̱kaa̱ ini ra kasa ndivi ra ñayóꞌo,
ta ya̱chi̱ ní kundivi ña.
33 ’Ta vitin,
tata Faraón,
ndáto̱ꞌon i̱ xíꞌin ún ndí xíni̱ ñóꞌó ndukú ún ñii ta̱a ta̱ va̱ꞌa ini ta ndíchí si̱ni̱,
ta taxi ún nda̱yí ndaꞌa̱ ra ña kuiso chiño ra no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto yóꞌo.
34 Va̱ꞌa kasa ndivi ún ñayóꞌo:
ná ka̱xin ún kua̱ꞌa̱ ta̱a,
ta taxi ún nda̱yí ndaꞌa̱ nayóꞌo ña ko̱ꞌo̱n na ndiꞌi saá no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto,
ta ka̱ꞌa̱n na xíꞌin ni̱vi ña nakaya na ndiꞌi trigo xíꞌin ndiꞌi ña chi̱ꞌi na,
ta taꞌví na o̱ꞌo̱n koꞌndo ndiꞌi ñayóꞌo,
ta taxi na ñii ña o̱ꞌo̱n koꞌndo yóꞌo ndaꞌa̱ nata̱a yóꞌo ña koo va̱ꞌa ña.
Saá keꞌé ni̱vi ñii ñii kui̱ya̱ ti̱xin ña u̱xa̱ kui̱ya̱ ña koo kua̱ꞌa̱ ní ña kuxu ni̱vi.
35 Ta nata̱a na nakaya ndiꞌi ña taxi ni̱vi ndaꞌa̱ na ti̱xin ña u̱xa̱ kui̱ya̱ yóꞌo,
ná taan va̱ꞌa na ndiꞌi ñayóꞌo ñii xiiña no̱o̱ kachí mi̱i ún koo va̱ꞌa ña,
tata Faraón,
ta saá kuchiño kuxu ndiꞌi ni̱vi na táku̱ ñii ñii ñoo.
36 Ta ndiꞌi ña nakaya nata̱a yóꞌo koo va̱ꞌa ña kuxu ni̱vi ña o̱n kivi̱ na so̱ko ti̱xin ña u̱xa̱ kui̱ya̱ ña kunakaa̱ ní so̱ko no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto ―káchí ta̱José xíꞌin ta̱Faraón.
Ñayóꞌo káꞌa̱n ndí ta̱José xáꞌnda chiño ra no̱o̱ nañoo Egipto
37 Ña ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱José va̱ꞌa ní sa̱kusii̱ ña ini ta̱Faraón ta va̱ꞌa ní sa̱kusii̱ ña ini nanáꞌno na kísa chiño xíꞌin ra,
38 ta ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱Faraón xíꞌin nayóꞌo,
káchí ra saá:
―¿Án ndixa ví kuchiño yó naníꞌi yó inka̱ ta̱a nda̱tán yóo ta̱José yóꞌo?,
chi kómí ra níma̱ Ndios ―káchí ra.
39 Ta saá ni̱ka̱ꞌa̱n ra xíꞌin ta̱José,
káchí ra saá:
―O̱n ko̱ó ka̱ nda̱ ñii ni̱vi na ndíchí ní si̱ni̱ ta va̱ꞌa ní ini nda̱tán yóo yóꞌó,
chi Ndios ta̱xi ra ña kúnda̱a̱ ini ún xa̱ꞌa̱ ndiꞌi ña ni̱ka̱ꞌa̱n ún xíꞌin i̱.
40 Vitin sakuiso chiño i̱ yóꞌó ña kuu ún ta̱káꞌno xíꞌin i̱ no̱o̱ xáꞌnda chiño i̱,
ta ndiꞌi ni̱vi nañoo yóꞌo chikaa̱ so̱ꞌo na ta kasa ndivi na ndiꞌi ña kaꞌnda chiño ún no̱o̱ na.
Ta yi̱ꞌi̱,
ndasaá kuiti kuu i̱ ta̱no̱ó no̱o̱ ún,
chi yi̱ꞌi̱ kúu ta̱rey.
41 Ta vitin yóꞌó kúu ún ta̱káꞌno no̱o̱ ndiꞌi ni̱vi naEgipto ―káchí ta̱Faraón xíꞌin ra.
42 Ta ta̱Faraón ta̱va ra seꞌe̱ ra ña nákaa̱ nduku ndaꞌa̱ ra,
ña xíni̱ ñóꞌó ra kaꞌyi ra ki̱vi̱ ra ta kasa kútu̱ ra chiño,
ta chi̱kaa̱ ra seꞌe̱ yóꞌo nduku ndaꞌa̱ ta̱José.
Ta saá xa̱ꞌnda chiño ra no̱o̱ na kísa chiño no̱o̱ ra ña taxi na tiko̱to̱ lino ña va̱ꞌa ní ña kundixin ta̱José,
ta chikaa̱ na ñii cadena ñaoro si̱ko̱n ra.
Saá ke̱ꞌé na xíꞌin ra.
43 Ta ta̱Faraón ta̱xi ra tón carreta ña kánóo ta̱José sa̱ta̱ nó,
ta tón carreta yóꞌo kúu tón o̱vi̱,
chi ta̱Faraón kómí ra tón carreta tón no̱ó.
Ta xa̱ꞌnda chiño ra ña ko̱ꞌo̱n siꞌna ni̱vi no̱o̱ tón carreta ta̱José ta nda̱ꞌyi na ka̱ꞌa̱n ndoso na,
kachí na saá:
“¡Kuxítí ndó no̱o̱ ta̱káꞌno va̱xi!”
Saá ke̱ꞌé na.
Ta saá ndu̱u ta̱José ta̱ káꞌno ka̱ no̱o̱ ndiꞌi naEgipto.
44 Ta ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱Faraón xíꞌin ta̱José:
―Tata,
vará yi̱ꞌi̱ kúu ta̱rey no̱o̱ naEgipto,
ta nda̱ ñii ni̱vi o̱n kuchiño kasa ndivi na chiño tá o̱n taxi ún nda̱yí ndaꞌa̱ na keꞌé na saá ―káchí ra.
45 Ta ta̱Faraón sa̱kunaní ra ta̱José inka̱ ki̱vi̱ xíꞌin to̱ꞌon egípcio,
ta sa̱kunaní ñaꞌá ra Zafnat‑panea,
ta ta̱xi ra ñii ñaꞌa̱ ñá na̱ní Asenat ndaꞌa̱ ta̱José ta ndu̱u ñá ñásíꞌí ra,
ñáyóꞌo kúu sa̱ꞌya ta̱Potifera ta̱ kúu su̱tu̱ ñoo na̱ní On.
Saá ni̱xi̱yo ki̱vi̱ ndu̱u ta̱José ta̱a ta̱ xáꞌnda chiño no̱o̱ naEgipto.
46 Ta̱José kómí ra o̱ko̱ u̱xu̱ kui̱ya̱ tá ki̱xáꞌá ra kísa chiño ra no̱o̱ ta̱Faraón ta̱rey naEgipto.
Ta ta̱José ke̱e ra no̱o̱ ta̱Faraón,
ta saá ki̱xáꞌá ra kua̱ꞌa̱n ra ndiꞌi saá no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto ña kasa ndivi ra chiño.
47 Ta ña chíꞌi ni̱vi no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto ndeé ní va̱ꞌa xáꞌno ña,
ta kua̱ꞌa̱ ní ña nákaya na ñii ñii kui̱ya̱ a̱nda̱ ni̱xi̱no̱ u̱xa̱ kui̱ya̱.
48 Ta nda̱tán yóo ña ki̱ndo̱o ta̱José nakiꞌin ra ndaꞌa̱ ni̱vi,
saá na̱kiꞌin ra ndiꞌi trigo ña ni̱xi̱yo no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto ti̱xin ña u̱xa̱ kui̱ya̱ yóꞌo,
ta ta̱xi ra koo va̱ꞌa ña ñii ñii ñoo yatin no̱o̱ na̱kaya na ña.
49 Ta ta̱José na̱kiꞌin ra kua̱ꞌa̱ ní trigo,
nda̱tán yóo kua̱ꞌa̱ ní yo̱tí yuꞌu̱ mi̱ni,
saá ni̱xi̱yo ña.
Ndeé ní kua̱ꞌa̱ kúu trigo na̱kaya na,
ni̱‑xiin na choꞌon ka̱ na ña chi o̱n kundeé na kaꞌvi na ndasaá kúu ña.
50 Tá o̱n ta̱ꞌán ka̱ to̱nda̱a kui̱ya̱ ña kunakaa̱ so̱ko,
ta̱José xíꞌin ñásíꞌí ra ñáAsenat ka̱ku o̱vi̱ sa̱ꞌya na,
ta ñásíꞌí ra yóꞌo kúu sa̱ꞌya ta̱Potifera,
ta̱ kúu su̱tu̱ ñoo na̱ní On.
51 Ta ta̱José sa̱kunaní ra sa̱ꞌya ra ta̱no̱ó Manasés,a
chi ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱José saá:
“Ndios chi̱ndeé ra yi̱ꞌi̱ ña na̱ndoso i̱ xa̱ꞌa̱ ndiꞌi tondíni i̱ ta na̱ndoso i̱ xa̱ꞌa̱ ndiꞌi ni̱vi naveꞌe yivá i̱.”
52 Sa̱ꞌya ra ta̱o̱vi̱ sa̱kunaní ñaꞌá ra Efraín,b
chi ni̱ka̱ꞌa̱n ra saá:
“Ndios ta̱xi ra ña yóo nasa̱ꞌya i̱ ñoo yóꞌo no̱o̱ ni̱xo̱ꞌvi̱ ní i̱.”
53 Ta ni̱yaꞌa u̱xa̱ kui̱ya̱ ña ni̱xi̱yo kua̱ꞌa̱ ní trigo no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto,
54 ta ki̱xáꞌá va̱xi u̱xa̱ kui̱ya̱ ña kunakaa̱ so̱ko,
nda̱tán ni̱ka̱ꞌa̱n ta̱José,
saá ni̱xi̱yo ña.
Ta ndeé ní nákaa̱ so̱ko ndiꞌi saá inka̱ ñoo náꞌno ña kúu ñoo xíyo no̱o̱ xáꞌnda chiño inka̱ ni̱vi,
ta saá ñii la̱á kuiti no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto yóo ñaxíxi.
55 Tá ki̱vi̱ ki̱xáꞌá ni̱vi nañoo Egipto xíꞌi̱ ní na so̱ko,
ta ni̱xa̱ꞌa̱n na ndukú na trigo no̱o̱ ta̱Faraón.
Ta saá ta̱Faraón ni̱ka̱ꞌa̱n ra xíꞌin ndiꞌi ni̱vi naEgipto,
káchí ra:
―Kuáꞌa̱n ndó koto ndó ta̱José,
ta kasa ndivi ndó ndiꞌi to̱ꞌon ña ka̱ꞌa̱n ra xíꞌin ndó ―káchí ra.
56 Ta so̱ko,
ndixa ndeé ní nákaa̱ ña ndiꞌi saá no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto.
Ta ta̱José na̱kuiná ra ndiꞌi yaka̱ no̱o̱ ñóꞌo va̱ꞌa trigo,
ta síkó ra ña ndaꞌa̱ ni̱vi naEgipto,
chi ñii ñii kui̱ya̱ yáꞌa ndeé ka̱ nákaa̱ so̱ko ñoo yóꞌo.
57 Ta va̱xi ni̱vi na ke̱e ndiꞌi saá inka̱ ñoo náꞌno ña kúu ñoo xíyo no̱o̱ xáꞌnda chiño inka̱ ni̱vi,
ta kíxaa̱ na no̱o̱ ñoꞌo̱ Egipto ña sata na trigo no̱o̱ ta̱José,
chi ndiꞌi ñoo náꞌno yóꞌo o̱n ko̱ó ka̱ ña kuxu ni̱vi yóo.