Jnu'u Iya Jesús xe ni da'a
Lucas
Naku tenda'a Lucas tutu xa'a nu Teófilo
1
1 Kue'e ñaxivi ni ka kuu ini i xe ki chojnuni i nava'a xe ni kuu nitu'u ñuu nundeku da,
2 diukan nava'a xe ni ka ndakani,
tee ka dakua'a jnu'u Iya Jesús,
xe ni ka ini inuu te taka xe ni kuu.
3 Divi ku dani jna'a da,
kuu xe ni nduku jnu'u va'a da taka,
nandede ni kuu nde kivi ki'na ga,
ni chojnuni da tavi jna'a vii nandede ni kuu,
kua'a xe maa ni,
Teófilo,
xe kuu ni in tee va'a deen,
4 kuu keku'un ini ni xe taka jnu'u kuu ichi ndaa ichi kuiti,
diukan nava'a ni ka kachi jnu'u tee ni ka dane'e nu ni.
Lucas ndakani te nandede ni kuu orre kaku Jua Bautista
5 Tiempu ni xu kuñe'nu Herodes taka región Judea,
ni iyo in tee ni xu kuu dutu xe ni xu nani te Zacarías,
te ni xi'i te in grupo dutu ni xu nani Abías,
te Elisabet ni xu nani ñadi'i Zacarías,
te xajnu'u in tee ni xu nani Aarón,
ni xu kuu ña,
in tee ni xu kuu dutu nde ki'na deen ga.
6 Ñaxivi va'a ni xu kuu Zacarías ii ñadi'i te,
te nduu te ni ka da'a xeva'a,
chi ni ka ñendetu te taka ley Iyanyosi,
diukan nava'a ni ka'an maa ya.
7 Ko ñatuu ni iyo de'e te ii ña,
chi Elisabet ni xu kuu ña in ñadi'i xe ña ni kuu koo de'e ña,
te dani jna'a nduu te vekaxii deen.
8 Te ni xejna'a kivi xe ki dajniñu Zacarías ii taka ga dutu ka dajniñu ka'nu ii te,
xe ki kunu kuechi te nu Iyanyosi.
9 Taka dutu ni xu ka kaji te,
tee kivi chu'un dujia,
te ni ka kaji te Zacarías xe kivi te ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
kua'a xe chu'un te dujia,
xe kunuu taka ga ñaxivi ñuu.
10 Te nini kayu dujia ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
nuke'e ka xi'i kue'e deen ñaxivi ñuu ka ndaka'an i Iyanyosi.
11 Te orre ndeku Zacarías ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
te danaa ni ga ni kendita in ángel Iyanyosi lado nda'a kua'a nu naa,
nu kayu dujia.
12 Orre ni ini Zacarías ángel xukan,
ni naa gani ini te,
te uni ni xu'u deen te.
13 Te iña'a ángel Iyanyosi nu Zacarías:
—Zacarías,
ma xu'u ni,
chi ni teku do'o Iyanyosi taka jnu'u xe ni xu ndaka'an ni nu ya,
te ka'an ya xe koo in de'e xii ñadi'i ni Elisabet,
te danani ni i Jua.
14 Te orre na kaku i,
ki kuvete deen ni,
te dani jna'a kue'e deen ga ñaxivi ki kudii ini i,
na xejna'a kivi kaku i,
15 chi maa Iyanyosi da'a xe kukuu i in tee kanuu deen nu maa ya.
Ma kuu ko'o i vinu di inga ndute xe da'a xe nda ini i,
te kivi maa Espíritu Iyanyosi ini anu i,
kuedi xe ñu'u ga i chii nana i.
16 Divi i kana iin nu kue'e deen ñaxivi israelita,
xe na ki dandoo i xe u'u ka da'a i,
te na ki kuendetu i nu Iyanyosi,
maa i da'a xe ki ndiko kuiñi ñaxivi ki ndanduku i Iyanyosi.
17 Jua kodo nuu nu Iya tejnuni nu o,
te diukan nava'a ni xu chindee Espíritu Iyanyosi in tee ni xu nani Elías,
diukan ni jna'a chindee ya Jua,
xe da'a te xe ki kunukoo va'a in tee kuu tata ii de'e te,
te da'a te xe ñaxivi xe ka da'a i xe u'u,
ki ndakuini i xe u'u ka da'a i te ki chindikun i Iyanyosi,
nava'a ka da'a ñaxivi xe ka ñendetu i ichi ndaa.
Dani jna'a datu'va te ñaxivi israelita kua'a xe ki kueta'vi i Iya tejnuni nu o orre xe kii ya.
18 Te ni nduku jnu'u Zacarías nu ángel Iyanyosi:
—¿Kuiti ndaa ni?
¿Nandede kuini da nuxe xejna'a jnu'u ka'an ni,
di ña'a a?
¡Chi maa da kuu in tee ñe'nu deen,
te dani jna'a ñadi'i da,
chi vetaya deen ña!
19 Te iña'a ángel Iyanyosi nu te:
—Maa da nani Gabriel,
xe inu kuechi da nundeku Iyanyosi mudu in tajnu ya.
Te ni tenda'a ña ya xe na kachi jnu'u da jnu'u va'a xa'a.
20 Ko ndogani xe ñatuu ñejnu'u ni jnu'u ka'an da,
kee tachi xu'u ni,
te ma kuu ga ka'an ni,
nde na xejna'a xe na kundijia na kundaa jnu'u ka'an da,
chi maa Iyanyosi dakikuu ya,
daa te kuu nana tachi xu'u ni unga.
21 Nini xe ndeku Zacarías ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
kue'e deen ñaxivi ñuu ka xi'i i nuke'e,
te kai ndetu i na orre ndee te,
te ka ikan jnu'u jna'a i najnu'u kuu xe ni kuna'a deen xinee te,
te ña xoo te ndee daani.
22 Ko orre ni ndee te,
ña ni kuu ga kana tachi xu'u te xe ka'an te.
Divi ku ni ka tuu ini ñaxivi xe iyo in xe ni dakoto ña ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
te maani seña ga ni ni xu da'a te ii nda'a te,
kua'a xe na ki keku'un ini ñaxivi xe ni ndo'o te.
23 Kuu xe ni inu kivi xe ni inu kuechi te ini ve'e ka'nu Iyanyosi,
xuka te kuanu'u te ve'e te.
24 Nu xeku ga tiempu,
xuka te ni ini jnuni ñadi'i te Elisabet xe ñu'u de'e ña,
divi ku u'un xoo ni xi'i ña ve'e,
te ñatuu ni xu inu kute ga ña,
chi dia'a ni xu ka'an ña:
25 «Vijna ini da xe deen kunda'vi ini ña Iyanyosi xe chindee ña ya xe ñu'u de'e da,
te diukan ma kukanuu ga da,
chi ma ki ka'an ga ñaxivi jnu'u da.»
In ángel Iyanyosi ka'an i xe kaku Iya Jesús
26 Xe ni kuu iñu xoo xe ñu'u de'e Elisabet,
xuka te ni tenda'a Iyanyosi divi ni ángel nani Gabriel xe ni ñe'e i in ñuu nani Nazaret,
in ñuu región Galilea,
27 nu iyo in duchi di'i nani Liya,
in duchi xe ta ña'a ga kava tuu i ii in texii,
ko xe ama ni kundaa xe jnanda'a i ii in tee nani Chee,
in tee ni xu kuu xajnu'u David,
te David ni xu kuu te in tee kuñe'nu deen nde ki'na deen ga.
28 Ni kivi ángel nundeku Liya,
te iña'a i:
—¡Te'i lo!
¡Tenda'a Iyanyosi in data'vi kuu nu lo,
chi kudii deen ini ya nu lo,
te maa ya ndeku ii lo!
29 Kuenda ni naa gani ini Liya xe dia'a ni ka'an ángel Iyanyosi,
te ñatuu ni ini i na jnu'u kuini ka'an jnu'u xukan.
30 Xuka te iña'a ángel:
—Liya,
ma xu'u lo,
chi kudii deen ini Iyanyosi nu lo.
31 Ku'un in de'e lo,
te duchi xii kukuu i,
te orre na kaku i danani lo i Jesús.
32 Te kukuu i in tee kanuu deen,
te kunani i:
De'e Iyanyosi kuñe'nu.
Te xee in kivi xe Iyanyosi da'a ya xe de'e lo,
Iya Jesús,
tejnuni ya nava'a ni xu tejnuni David,
in tee ni xu kuu xajnu'u ya.
33 Te tejnuni ya nu ñaxivi israelita ni kani ni ika,
te ma kivi ma ñuu dandoo ya xe tejnuni ya.
34 Te ni nduku jnu'u Liya nu ángel Iyanyosi:
—¿Ko nandede kukuu xe ku'un de'e da?
¡Te ta ña'a ga kava tuu da ii in texii!
35 Xuka te iña'a ángel Iyanyosi:
—Dia'a kukuu,
maa Espíritu Iyanyosi kiji nundeku lo,
te Iyanyosi,
Iya iyo ndee,
kundeku ya ii lo mudu in kuenda'vi.
Divi ku duchi lu'li dakaku lo in duchi ii deen kukuu i,
te kunani i De'e Iyanyosi.
36 Dani jna'a,
¡Elisabet ña'a kuu jna'a lo,
ñu'u de'e ña,
kuedi xe vexii ña!
Ñaxivi ñuu ni xu ka ka'an i xe ma kuu koo de'e ña,
ko ¡xe ama ni kuu iñu xoo xe ñu'u de'e ña!
37 Chi ñatuu iyo ni xe in jniñu xe ma kuu da'a Iyanyosi,
chi ¡kuu da'a ya taka nava'a kuu ini maa ya!
38 Xuka te iña'a Liya:
—Maa da kuu in duchi inu kuechi nu Iyanyosi,
te nda'a maa ya kuu da,
te na da'a ña ya nava'a kuu ini maa ya,
diukan nava'a ni ka'an ni.
Xuka te kuanu'u ángel Iyanyosi.
Kuakoto Liya Elisabet
39 Ñatuu ni xa'a kue'e tiempu,
te ni nduku ndee Liya ni ñekoto i Elisabet,
te ni xu iyo ña in ñuu nundeku in xuku xinda'a Judea.
40 Te orre ni xee i nu iyo Zacarías,
ni kivi i ini ve'e te,
te ni ka'an i data'vi kuu nu ñadi'i te Elisabet.
41 Te orre ni teku do'o Elisabet jnu'u data'vi kuu xe ni ka'an Liya,
ni'i ni kanda duchi lu'li ñunee chii ña,
xe uni ni kandava i,
te ni chitu Espíritu Iyanyosi ini anu ña.
42 Xuka te ni kana ko'o ña,
te ni ka'an ña:
—¡Va'a deen ga kuini Iyanyosi nu maa lo,
madiga nu taka ga ñadi'i,
chi maa ya ito nda'vi ito kee ña ya,
te dani jna'a koto nda'vi koto kee ya duchi lu'li ñu'u chii lo!
43 Ko ¿naxondo kuu li xe vekikoto ña nana Iya tejnuni nu li a?
44 Orre ni teku do'o li jnu'u data'vi kuu xe ni ka'an lo,
¡uni ni kandava de'e li kuedi ñunee i chii li,
chi ni kudii deen ini i!
45 ¡Va'a deen kee lo,
chi ni ñejnu'u lo jnu'u xe ni ka'an ángel Iyanyosi nu lo,
chi xee in kivi xe dakikuu ya taka jnu'u ni ka'an ya nu lo!
46 Xuka te ni ka'an Liya:
 
«Ni ini ni anu da,
¡ndachiñu'u da Iyanyosi!
47 ¡Kudii deen ini anu da nu Iyanyosi,
chi maa ya kuu Iya dakaku ña,
48 chi kunda'vi ini ña ya,
kuedi xe kuu da in duchi kunda'vi xe ñadi duchi kanuu kuu da,
chi maa da kuu in duchi di'i xe kuenda inu kuechi ni da nu ya!
Ko vijna ki tena'a taka ñaxivi ki danani ña i:
Duchi xe Iyanyosi va'a deen ni kuu ini ya nu i,
49 chi kue'e deen xe va'a ni da'a ña maa Iyanyosi chi iyo ndee deen ya,
te divi maa ya kuu in divi ii deen.
50 Ni kani ni ika ni kunda'vi ini Iyanyosi taka ñaxivi xe kai nda'a xiñu'u i nu ya.
51 Kue'e deen xe va'a ni da'a Iyanyosi chi iyo ndee ya,
te ni da'a ya xe ni ka ite nuu taka ñaxivi xe ka ndakuejnu'u i maa i,
xe ka ñeni ini i xe ñaxivi kanuu deen ka ndakuu i.
52 Ni tande'e ya taka tee kuñe'nu xe ka ndakuejnu'u deen te maa te,
te ni ndune'e ya taka ñaxivi ñatuu ka ndakuejnu'u i maa i,
kua'a xe ki kukuu i ñaxivi kanuu.
53 Te ñaxivi ka kunda'vi xe ka kokon i,
ni iña'a maa ya taka xe ka ndandi'i i,
ko ni dakunu ya ñaxivi kuika deen,
te ñatuu ni iña'a ya xe ka ndandi'i i.
54 Ni chindee ya ñaxivi israelita,
xe ka inu kuechi i nu ya,
te ñatuu naa ini ya xe kunda'vi ini ña ya,
55 diukan nava'a ni ka'an ya nu tee ni xu nani Abraham
in tee ni iyo nde ki'na ga,
te dani jna'a ni ka'an ya nu taka ga jna'a te,
ni kani ni ika nu kua'an ga o,
xe dakikuu ya taka jnu'u ya.»
 
56 Ni kendoo Liya ve'e Elisabet te nde ni chitu uni xoo xe ni iyo i ii ña,
xuka te kuanu'u i ve'e i.
Kaku Jua Bautista
57 Te ni xejna'a kivi xe ni kaku de'e Elisabet,
te ni kaku in duchi xii.
58 Taka ñaxivi ka iyo xajni ii ña,
taka jna'a ña ii xii ña,
kuu xe ni ka ni'i jnu'u i xe ni kaku de'e ña,
ni ka ñekoto i ña,
te ni ka kuvete deen i xe ni kunda'vi ini ña Iyanyosi.
59 Te nu una kivi xe ni kaku duchi lu'li un,
ni ka ndanijna'a ñaxivi xukan ve'e Zacarías,
maa kivi xe ka'nde te in ta'vi ñii xiki kuñu de'e te (xe mudu kivi jnuni i).
Te ni ka kuu ini ñaxivi xe na kunani i Zacarías,
diukan nava'a nani tata i.
60 Ko ña ni xe'e Elisabet jnu'u te ni ka'an ña:
—Ma kuu,
chi Jua kunani i.
61 Te ka iña'a ñaxivi nu ña:
—¿Naku kuu ini ni xe kunani i Jua te ñatuu in jna'a ni nani diukan?
62 Ko ñatuu ka kuu inuu ini i,
xuka te ni ka ikan jnu'u i nu Zacarías ii maani maa seña,
nandede kuu ini te xe kunani de'e te.
63 Xuka te ni ikan te in xujnu kunu,
te ni chojnuni te:
“Jua kunani i.”
Te kuenda ni ka naa gani ini taka ñaxivi xe diukan ni chojnuni te.
64 Orre xukan te danaa ni ga te ni nana tachi xu'u te,
te ni tena'a te ndachiñu'u te Iyanyosi.
65 Ko orre ni tena'a te ka'an te unga,
ñaxivi ka xi'i xukan ni ka xu'u deen i,
te ni ka ndakani i nava'a ni kuu,
nu kue'e ga ñaxivi ka iyo nitu'u región Judea.
66 Te taka ga ñaxivi xe ni ka teku do'o i jnu'u xa'a,
ka nduku jnu'u jna'a i:
«¿Na tee kukuu duchi lu'li xa'a,
orre xe na kue'nu ga i?
¡Vetuni kukuu i in tee kanuu deen!»
Chi ni ka tuu ini i xe maa Iyanyosi chindee chituu duchi lu'li xukan.
Ndakani Zacarías jnu'u ni ka'an Iyanyosi nu te
67 Xuka te Espíritu Iyanyosi ni chitu ini anu Zacarías,
tee kuu tata duchi lu'li un,
te ni da'a ya xe ni ndakani te jnu'u ni ka'an ya nu te:
 
68 «¡Ndachiñu'u o Iyanyosi,
Iya tejnuni nu ñaxivi israelita!
Chi veji ya xe chindee ya ñuu ya kua'a xe ki kaku anu i.
69 Chi ni tenda'a ya,
Iya iyo ndee xe dakaku ña ya,
te xajnu'u David kuu ya,
in tee ni iyo nde ki'na deen ga xe ni xu inu kuechi te nu Iyanyosi.
70 Chi dia'a ni ka'an ya xe dakikuu ya jnu'u ya,
xe ni xu ndakani tee nde ki'na ga xe ni xu ka'an ya nu te,
71 Maa ya dakaku ña nu ñaxivi xe kuini u'u i nu o
y nu taka ñaxivi xe ka kiti'ni i nu o.
72 Te ni ka'an Iyanyosi xe kunda'vi ini ya nu jna'a o
xe ni xu iyo i nde ki'na deen ga,
te xe ma naa ini ya xe dakikuu ya taka jnu'u ii deen xe va'a
xe ni ka'an ya xe kukuu ñaxivi israelita.
73 Diukan nava'a ni ka'an maa Iyanyosi nu Abraham xe ndekua'i xe dakikuu ya,
74 xe dakaku ña ya orre xe ka kuu ini u'u ña ñaxivi,
kua'a xe ma xu'u o orre xe kunu kuechi o nu Iyanyosi.
75 Te na kaka ndaa o ichi ya taka kuiya xe kuteku o,
na ki da'a o xeva'a.
76 Ko maa lo Juanchi,
de'e li kuu lo,
te dani jna'a kunani lo in tee kuu ndakani jnu'u maa Iyanyosi,
chi maa ya tejnuni nu taka cho.
Chi maa lo kodo nuu nu ya kua'a xe datu'va lo ichi kii ya.
77 Maa lo kana iin nu ñaxivi ñuu ya,
xe na ki ndakani ini i,
te maa ya dakanu ini taka xika kuechi i,
te maa ya dakaku ña.
78 Chi deen kunda'vi ini ña ya,
xe nde andivi ni tenda'a ya Iya dakaku ña,
mudu nanu kuu xe ni inu nikandii te ni tena'a o in kivi xee.
79 Maa ya kujnuu nu taka ñaxivi xe ñatuu ka ini i ichi ya,
xe nanu kuu xe ka xi'i i nuu nee,
xe ka xu'u i xe ki kuu i,
chi maa ya dikanu ichi ña kua'a xe kaka ndaa o ichi ya,
te kunukoo va'a o.»
 
80 Diukan nava'a vekue'nu ga Jua daa vekutexii ga anu i,
chi chindee ga ña Espíritu Iyanyosi.
Te ni iyo i xuku nde ni xejna'a kivi xe ni tenda'a ña Iyanyosi xe na ki dane'e i jnu'u ya nu ñaxivi israelita.