Ansianu Ñawpa tiempu israel runakunapa kada ayllunpa awtoridarninkuna ansianukuna karkansapa. Jesukristuta kreyik runakunapa tiyarkan ansianunkuna. Paykuna mana vieju ullkukuna kashpankunapish kreyikukmasinkunata allita yanapashpa yachachiksapa. Apokalipsis librupi willawanchisapa sielupi ishkay chunka chusku ansianukuna tiyananta.

Angel Angel shuti riman Tata Diospa rimananta willakuk. Tata Dios angelkunata rurarkan payta sirvinankunapa. Angelkuna runakunamanta chikan laya kuerpuyuk. Paykuna aypa kashpankuna sielupi allpapi Tata Dios kamachishkankunata ruransapa.

Arpa Aypa kuerdayuk kaptin guitarratashina takashpankuna allima tononkunata soynachinsapa.

Artemisa Griego runakunapa ruradu diosankunapa shutin Artemisa karkan. Chay diosallata romano runakuna Diana diosa niksapa.

Asia Israel llaktamanta anakta sunita rishpa Asia parti karkan. Chaypi aypa llaktakuna tiyarkan. Chay llaktakunapa shutinkuna Efeso Kolosas Mileto Troas Tiatira karkansapa.

Baal Ñawpa tiempu Kanaan llaktapi kawsak runakuna diosninkunata rumimanta ruraksapa. Aypa ruradu diosninkunata Baal shuti shutiyachirkansapa. Chakrankunapi tarpushkankunata allita wiñananpa animalninkuna aypata miranankunapa chay Baalkunata kuyaksapa. Chay Baal shuti hebreo runakunapa rimanankunapi riman ‘Kamachikuk’.

Belsebu Ñawpa kananeo runakunapa ruradu diosninkunapa shutin Belsebu karkan. Chay Belsebu shuti hebreo rimananpi riman ‘Chushpikunapa Kamachikuknin’. Judiyu runakuna rimansapa supaykunapa ashwan sinchi kamachikukninkuna Satanas Belsebu kananta.

Bronse Bronsepaka kolornin pukayadu killu. Fierrushina sinchi kaptin bronsemanta ruransapa trompetakunata kampanakunata klarinetekunata.

Diyakono Jesukristuta kreyikmasinkunata yanapak runami.

Epikurio Epikuriokuna Gresia llaktapi suk yachaysapa Epikurio shuti runapa katikninkuna karkansapa. Chay runakuna mana Tata Diosta nima Jesukristuta riksishpankuna yachachikuksapa suk runa kikinpa munananllata rurashpa mana nimapa turbachinakushpa atipananta kushikuypuru kawsayta.

Estoyko Estoykokuna Gresia llaktapi kawsak Senon runapa disipulunkuna karkansapa. Paykunaka yachachikuksapa Tata Dios mana allpata rurashkanta. Paykuna sufriyta kushikuyta mana nimatashina kawaksapa.

Faraon Egipto llaktapi ashwan sinchi kamachikuk runakunata faraon niksapa.

Fariseo Fariseokuna munarkansapa Moises kamachikushkankunashina Tata Diosta kuyayta. Moisespa kamachikunankunata sukaman allimata kasushpa ñawpa awilunkunapa amañashkankunatapish rurashpa kawsaksapa. Jesukristu kay allpapi kawsashkan tiempu fariseokuna sinchi yachachikuk runakuna karkansapa.

Griego Gresia llaktamanta runapa griego kananta rimanchi. Chay runakuna griego rimanata rimansapa. Jesukristu kay allpapi kawsashkan tiempu yaka tukuy llaktakunapi griego rimanata parlaksapa.

Hebreo Abrahammanta mirashkan runakunata hebreo kasta kanankunata rimanchisapa. Paykunapa rimanankuna hebreo rimana karkan. Chay Abrahampa miraknin runakunallapa rimanchisapa israel runakuna chaymanta judiyu runakuna kanankunata.

Herodes Judiyu runakuna sinchi kamachikukninkunata Herodes niksapa. Aypa kamachikuk Herodeskuna tiyarkan. Suk Herodeska Jesusta llullu kaptinllara wañuchinayarkan. Ishkaynin Herodeska Juan Bawtistata wañuchichirkan. Kimsaynin Herodeska Pedruta wañuchichinayashpa karselpi wichkachirkan. Chuskuynin Herodeska Pablu Jesukristu yachachikushkanta parlachiptin uyarirkan.

Igo Igo kaspi mana sukaman atunchu. Wayunkunaka sukaman alli mikunapa. Igo kaspika Israel llaktapi kada wata ishkay kuti wayuchakun.

Israel Tata Dios ñawpa Isakpa wambran Jakobota akllashkanrayku Israelpi shutiyachirkan. Chay Israelpa mirakninkuna Tata Dios willashkanshina aypata mirarkansapa. Paykuna Tata Dios yanapaptinkuna Egipto llaktamanta llukshishpa rirkansapa Kanaan partipi kawsak. Llaktankuna Israel llakta. Chayrayku paykunapa rimanchisapa israel runakuna. Paykunallami judiyu runakuna.

Jesukristu Jesukristu shutika ishkay shutikunami. Jesus shuti riman ‘Salvakuk Runa.’ Kristu shuti griego rimanapi riman ‘Tata Diospa Akllashkan Runa.’ Judiyukunapa hebreo rimanankunapi chay Kristu shuti ‘Mesías’ niksapa.

Judiyu Abrahampa ñetun Jakobopa chunka ishkay ullku wambrankuna iyarkan. Suk karkan Juda. Judapa mirakninkuna judiyu runakunami. Paykunallami israel runakuna.

Kamellu Kamellu wiwa animal kaptin alli montanapa. Bestiamanta ashwan atun kashpa atipan llashak kargata apayta. Kamellupa millwanta puchkashpankuna rakta katanakunata awansapa.

Levadura Panta rurashpankuna trigu machkata levadurawan chakrunsapa punkichinanpa. Judiyu runakuna Paskua fiestata pasashpankuna chaymanta kanchis diya washankaman mana nima levadurawan ruradu pankunata mikuksapa.

Levi Jakobopa kimsaynin wambran Levi shuti karkan. Tata Dios Levipa mirakninkunamanta sukkunata akllarkansapa saserdotenkuna kanankunapa. Sukkunata akllarkansapa wasinpi trabajashpankuna saserdotekunata yanapanankunapa.

Linu Linuka ukshashina wiñan. Linupa tullunkunata waktansapa chambira layata surkunankunapa. Chayta allita puchkashpankuna awansapa llachapakunata sabanaskunata ruranankunapa.

Milagru Mana yachashpanchi suk imata imashnami rurashka nishpa rimanchi milagru kananta. Tata Dioslla tukuy laya atipak kashpa payta kreyik runakunapa milagrukunata ruran.

Moisespa kamachikunankuna Tata Dios Moisesta willarkan israel runakuna imakunatami rurankasapa imakunatami mana rurankasapachu nishpa payta kushichinankunapa. Moiseska tukuy chaykunata killkarkan.

Nikolayta Mana alli yachachikuk Nikolaspa katikninkunata nikolayta niksapa. Paykunaka ruradu dioskunata kuyayta yachakushpankuna rikchak laya mana allikunata ruraksapa.

Olivo Olivo kaspipa wayunkunamanta allima wirata surkunsapa mikunata mishkiyachinankunapa. Ñawpa tiempu israel runakuna kallanitakunapi mechachashpa chay wirata rupachiksapa lusichikunankunapa. Jerusalen llakta ladun urkupi olivos kaspikuna wiñan. Chayrayku chay urkupa shutin ‘Olivos Urku.’

Oveja Wawan Israel runakuna Tata Diosta mañashpa uchankunata perdonananpa suk watayuk oveja wawanta wañuchishpa rupachiksapa. Manara wañuchishpankuna chay ovejitapa umanpi makinkunata churaksapa. Chashnamanta kawachiksapa paykunapa lugarninpi chay oveja wañuykananta. Tata Dios willarkansapa oveja wawankunata wañuchinankunapa Jesukristu wañuk shamunankaman. Chayrayku Jesukristuta kawashpa Juan Bawtista runakunata willarkansapa: “Paymi Tata Dios kachamushkan wambran. Payka oveja wawanshina wañunka Tata Dios tukuy uchanchikunamanta perdonawananchikunapa.” Apokalipsis librupi ‘Oveja Wawan’ nishpa Jesukristupa rimaykan.

Paskua fiesta Judiyu runakuna ñawpa awilunkuna Egipto llaktamanta llukshishkankunata yuyashpankuna kada wata Paskua fiestata pasaksapa. Egiptomanta llukshinankuna tuta Tata Dios willashkankunashina israel runakuna wañuchishkankuna oveja wawanpa yawarninwan wasinkunapa punkunkunata chakchurkansapa. Chayrayku Tata Diospa angelnin tukuy egipto runakunapa piwi wambrankunata wañuchishpa paykunapa wambrankunata mana wañuchirkansapachu. Paskua fiestapika oveja wawanta wañuchishpa aychanta chaymanta mana levadurawan ruradu pankunata mikuksapa.

Pentekostes Judiyu runakuna triguta pallayta tukuchashpa Tata Diosta agradesishpankuna Pentekostes fiestata ruraksapa. Pichka chunka diya Paskua fiesta washan Pentekostes fiestata ruraksapa.

Perlas Atun kochapi tiyak churukunapa aychanpi playa yaykuptin perlasyan. Chay laya perlaska allima yurak likidu ruyru rumisillushina sukaman aypa chaniyuk.

Roma, romano Roma llaktamanta runakunata romano ninchi. Kay allpapi Jesukristu kawsashkan tiempu romanokuna Israel llaktapi kamachikuksapa. Chayrayku romano awtoridarkuna judiyu runakunata kullkita pagarachiksapa.

Saduseo Saduseo runakuna Moisespa kamachikunankunata yachachikuksapa. Yaka tukuy saduseokuna aypa kullkiyuk sinchi kamachikuk saserdotekuna karkansapa.

Samana diya Judiyu runakuna sabadu diya ninsapa samana diya kananta. Paykunaka samana diya mana nima laya trabajuta ruraksapachu Tata Diosta kuyanankunapa. Viernes diya inti yaykunankuna oras kallariksapa samayta sabadu inti yaykunan oraskaman.

Samaria, samaritano Judea llaktamanta anakpi Samaria llakta karkan. Samaritanokuna Jakobopa mirakninkuna karkansapa. Paykunapa ñawpa awilunkuna Babilonia llaktaman sirvikuk pushadu kaptinkuna chaypi kawsak warmikunawan kasararkansapa. Chayrayku judiyu runakuna paykunata chikniksapa.

Saserdote Tata Dios israel runakunapa chunka ishkay ayllunkunamanta Levi ayllunta akllarkan saserdotekuna kanankunapa. Paykunalla Tata Diosta kushkankuna ofrendakunata ovejakunata beshekukunata wañuchishpankuna rupachiksapa. Saserdotekuna Tata Diospa wasinpi turnunpi sirviksapa. Suk saserdote tukuy saserdotekunapa ashwan sinchi kamachikukninkuna karkan. Payllami Tata Diospa wasinpi kamachikuk saserdote karkan.

Satanas Hebreo rimanapi Satanas ‘Chiknikuk’ riman. Griego rimanapi Satanas shuti ‘Supay’ riman. Satanaska tukuy supaykunapa ashwan sinchi kamachikukninkuna kashpa Tata Diosta chiknishpa tukuy payta kreyikkunatapish sukaman chiknin.

Sebada Sebada trigushina arosshina wiñan. Sebada machkanmantapish panta ruransapa.

Sellu, selluchay Aypa laya sellukuna tiyan. Selluwan señalta churansapa runakuna yachanankunapa pimi doyñun pimi awtoridar nishpa. Ñawpa kamachikuk runakuna rumimanta fierrumanta ruradu sellunkunata kunkanpi sinturanpi makinpipish wataduta purichiksapa. Sukkunapa sellunkuna anillu laya ruradu karkan.

Señaladu runakuna Judiyu runakuna tukuy ullku wambrankunata pusak diyayuk kaptinkuna señalansapa. Pishkitunkunapa punta karapanta tipisituta kuchushpa señalansapa. Chayta ruransapa Tata Dios awilunkunapa Abrahamwan paktuta rurashkanta yuyanankunapa.

Sepo Sepokuna kaspimanta ruradu karkan. Ñawpa tiempu runakunata sukaman kastiganankunapa makinkunata chakinkunata sepopi churashpa kastigaksapa.

Sesar Roma llaktapi aswan sinchi kamachikuk runakuna Sesar niksapa.

Tata Dios ruranayananta Tata Dios manara rurashpara rimashkanta kastellanupi rimanchi ‘profecía’.

Tata Diospa wasin Jerusalen llaktallapi manllayba wasi tiyarkan maypicha tukuy judiyu runakuna riksapa Tata Diosta kuyak. Chay wasipi judiyu saserdotekunaka runakuna Tata Diosta kushkankuna ofrendankunata rupachiksapa.

Trigu Trigupa murunkuna arosshina wiñan. Tukuy maypi trigupa machkanwan panta ruransapa.