1
00:00:05,000 --> 00:00:09,020
Manda nja ɓatliya ka eo təra yi Italiya ku param,

2
00:00:09,020 --> 00:00:16,300
nja tsau ka Bulus ana alenya nji'inda ku jarum inda ku cha vanya dəgalər ləvaləva tləm nyi Juliyus,

3
00:00:16,300 --> 00:00:20,380
nacha ngə dəgalər dzuku ləvaləva nda njo nga ləvaləva Kaisar.

4
00:00:20,380 --> 00:00:28,100
Ea gwa ku param nda tə hya'atə vu Adiramitiyum nda kwa təra ya tə alenya mələm nda ta hə'i Asiya,

5
00:00:28,100 --> 00:00:29,900
ngə ea biya ka ma'i.

6
00:00:29,900 --> 00:00:31,220
Aristakus,

7
00:00:31,220 --> 00:00:35,660
ndər hə'i Makidoniya hya'atə ku mələm Tasalonika tsa'a ka ea.

8
00:00:35,660 --> 00:00:37,540
Vanya zəkə ea dzəva Sidon,

9
00:00:37,540 --> 00:00:45,880
kəl Juliyus ku papa'akur nyi nə Bulus cha ngya nyi na laku ka cha kyada ka bazhi nyi ka ga nda gwa'ar nyi sənda cho gwa'a.

10
00:00:45,880 --> 00:00:52,180
Tangnda ea ɓəla gwa ku param ea tərabiya tə ya Kubrus tsa gyang nda kwa ka ea tsa ma'i.

11
00:00:52,180 --> 00:01:00,060
Nda ea kwa tərabiya tahə fa'a nda ləhə dza hə'i Kilikiya ana Pamfiliya ea ta'i vu Mira nda tə hə'i Likiya.

12
00:01:00,060 --> 00:01:09,380
Tangnda dəgal ləvaləva tə uya vanya param nda tə hya'atə vu Alekzandariya kwa təra yi Italiya ga pəu ea kwa.

13
00:01:09,380 --> 00:01:12,140
Ea ma'i saməu nə hanyi ɗanghəu,

14
00:01:12,140 --> 00:01:15,780
tə ɗa dzaudza'u ea shili ləhə dza Kinidus.

15
00:01:15,780 --> 00:01:17,660
Nda a gyang da ngya ea,

16
00:01:17,660 --> 00:01:19,460
ea biyama na ma'i ba nda wa,

17
00:01:19,460 --> 00:01:23,460
ngə ea təra dzər Kərita ba nda a gyang da gagaɗə wa,

18
00:01:23,460 --> 00:01:25,660
ləhə dza Salmoni.

19
00:01:25,660 --> 00:01:30,100
Dzaudza'u ea tərabiya ga shili tə vanya mbwa nda gyang kaf ti,

20
00:01:30,100 --> 00:01:34,220
nda nja ɓatliya ka fə param ləhə dza mələm Lasiya.

21
00:01:34,220 --> 00:01:36,140
Manda ɗinya tə ea bəji,

22
00:01:36,140 --> 00:01:40,340
ya ngə ma'i ba ɗa na təmachi aka bəjir fwakə ɗati.

23
00:01:40,340 --> 00:01:42,500
Ngə Bulus tə təɗə himya nda,

24
00:01:42,500 --> 00:01:43,960
“Nji,

25
00:01:43,960 --> 00:01:50,700
yo la'a wi ma'i kəmən nə kwa ɗa na təmachi gagaɗa ya kwa gwa'atə param kəmən kwa səwa,

26
00:01:50,700 --> 00:01:52,740
məno tar kar nda kwa,

27
00:01:52,740 --> 00:01:53,620
ana ma'a pya mən.”

28
00:01:53,620 --> 00:01:55,160
Kəl ja,

29
00:01:55,160 --> 00:01:59,180
a dəgal ləvaləva nda da səhimi da sənda Bulus tə na wa,

30
00:01:59,180 --> 00:02:04,540
a təvəra ənga cha nəu sənda ndər ngiɗə param ana tlakər param kwa na.

31
00:02:04,540 --> 00:02:08,860
Manda mbwar ta'i param nda da ɗa ka njo hənda vuya tangnda wa,

32
00:02:08,860 --> 00:02:11,380
badəgal nji tə na nja təra biyama,

33
00:02:11,380 --> 00:02:15,540
nda kwa fəkər na həya Foniki nda yi hənda vuya hinda.

34
00:02:15,540 --> 00:02:20,700
Foniki vanya mbwar ta'i param nga avu Kərita.

35
00:02:20,700 --> 00:02:26,540
Nda pyar kushi təwa chisəma təɗər pəchi ana pyar kushi təwa matsala təɗər pəchi.

36
00:02:26,540 --> 00:02:29,820
Manda gyang tə ghəya sə kushkush hya'atə təwa holma,

37
00:02:29,820 --> 00:02:33,220
nda hari ənda uya tənda sənda nda kwa gwa'a,

38
00:02:33,220 --> 00:02:38,820
aka ənga nda təɗətə lyang nda kwa gəzə param ga nəu nya bam nə Kərita.

39
00:02:38,820 --> 00:02:40,020
Səkardzə kushu,

40
00:02:40,020 --> 00:02:44,560
kəl gyang 'ual'ual tə hya'atə təwa pama vwa ana zədər pəchi,

41
00:02:44,560 --> 00:02:47,560
kwa sə tə hə'i nda dəl dəgal tə ɓandə nda.

42
00:02:47,560 --> 00:02:51,980
Gyang nda kwa sə 'ual'ual a tsə'u param nda do nau ləkənyi gang wa,

43
00:02:51,980 --> 00:02:56,140
ngə ea kur ngyar gyang nda cha mbəla ea.

44
00:02:56,140 --> 00:03:00,780
Nda ea nəu tahə vanya hə'i kushu nda dəl dəgal tə ɓandə njo nga Kauda,

45
00:03:00,780 --> 00:03:04,800
dzaudza'u ea təɗətə param shili dzər param nda.

46
00:03:04,800 --> 00:03:07,860
Manda nda təɗətə param nda gya ku param nda,

47
00:03:07,860 --> 00:03:13,660
ngə njir mər tlər param nda tə mbatə param nda na sə'i tsa cho huɓa.

48
00:03:13,660 --> 00:03:18,860
Manda nda kwa ləvər tsa nda səya tə hə'i nda ku ndəla ɓiti nə hə'i Sartis,

49
00:03:18,860 --> 00:03:22,420
ngə nda həya lyang kasə param ga param ma'i saməu,

50
00:03:22,420 --> 00:03:24,780
ga ngyar gyang kwa mbəla nda.

51
00:03:24,780 --> 00:03:27,620
Manda gyang nda kwa mbəla ea gagaɗa,

52
00:03:27,620 --> 00:03:32,300
vanya zəkə ngə nda ghəya fa'a kar ku param nda nda kwa pənda səyo ɓiti.

53
00:03:32,300 --> 00:03:34,380
Pəshir hanyi makərkunyi,

54
00:03:34,380 --> 00:03:37,540
ana cha nda nda vakəbiya kar mər tlər nə param.

55
00:03:37,540 --> 00:03:41,420
Aka hanyi ɗang pəchi ndara sasəlga da mbəl wa,

56
00:03:41,420 --> 00:03:43,780
ya kəl fi gyang par nda kwa fi,

57
00:03:43,780 --> 00:03:46,100
ngə ea sənda kər da mbəɗa.

58
00:03:46,100 --> 00:03:49,900
Manda səkar tə nda dza a da nda səm sərsum wa,

59
00:03:49,900 --> 00:03:51,700
ngə Bulus tə hya'atə ga na,

60
00:03:51,700 --> 00:03:53,500
“Mazah,

61
00:03:53,500 --> 00:03:55,900
macha nahya nda səhimi da ya,

62
00:03:55,900 --> 00:03:58,220
nda ya na ngwa məna ngyar Kərita wa,

63
00:03:58,220 --> 00:04:03,700
a da hyo nda gwa ku chul nəna ɓwaɓwatər təmachi ana asar wa.

64
00:04:03,700 --> 00:04:04,820
Kəl ja,

65
00:04:04,820 --> 00:04:08,660
sakana yo nar hi hya ɗa na tsəɗufəu,

66
00:04:08,660 --> 00:04:11,340
aka a ndə zhang da ku pama hi kwa sa wa,

67
00:04:11,340 --> 00:04:13,660
kəl param sənyi ngə kwa sa.

68
00:04:13,660 --> 00:04:17,280
Əvu'i ənya Hyel nda ya nənyi jiri,

69
00:04:17,280 --> 00:04:19,460
ya a nənyi nə ya kwa mər tləra,

70
00:04:19,460 --> 00:04:22,580
tə sə Chama nyi shili da ya ga ta'i dzə ɗa

71
00:04:22,580 --> 00:04:23,100
ga na,

72
00:04:23,100 --> 00:04:24,540
‘Bulus,

73
00:04:24,540 --> 00:04:25,860
ngwa ka ləvər wa.

74
00:04:25,860 --> 00:04:29,620
Tuku ko ta'i mar Kaisar ka nəuma,

75
00:04:29,620 --> 00:04:35,300
ya a tə dəbar ngha Hyel ku papa'akur nyi cho mbəɗandə ka bazhi ma'i ngha.’

76
00:04:35,300 --> 00:04:37,020
Aka əngə ja nji,

77
00:04:37,020 --> 00:04:38,660
ngya ma na tsəɗufəu,

78
00:04:38,660 --> 00:04:43,700
aka ana jirikur ya ku Hyel ənda cho ɗa wi ngə cha nar ɗa nga,

79
00:04:43,700 --> 00:04:49,140
madangə tuku param kwa səwa tə vanya hə'i nda dəl dəgal tə ɓandi.”

80
00:04:49,140 --> 00:04:56,100
Əvu'i pəshir hanyi kwabəfwaɗəkunyi gyang nda kwa mbəla ea tahə fa'a Adiriyatik,

81
00:04:56,100 --> 00:05:01,780
kaɗə adala vu'i ɗa njir mər tlər param nda tə ɗari wi ɗatə ea ləhə dza hə'i.

82
00:05:01,780 --> 00:05:07,220
Ngə nda dəkətə dzuɗwakəkura ɓiti nda ngə nda la'a kwa ɗa hi gharəu na mətləkumənyi.

83
00:05:07,220 --> 00:05:12,700
Səkardzə kushə nda ɓəla dəkətə ngə nda la'a hi dləkumənyi.

84
00:05:12,700 --> 00:05:15,380
Aka nda kwa ləvər tsa param da ɓə na fafa,

85
00:05:15,380 --> 00:05:20,820
ngə nda həya lyang kasə param fwaɗə biyahi ga gədi Hyel ka vi kusa wura.

86
00:05:20,820 --> 00:05:24,300
Nda njir mər tlər param nda kwa gwa'a hwi ta nda,

87
00:05:24,300 --> 00:05:30,780
ngə nda həya param nda ga mərtə kərnənda wi nji ngo həya alenya lyang kasə param biyama.

88
00:05:30,780 --> 00:05:36,520
Kəl ngə Bulus tə nar nyi nə dəgal ləvaləva nda ana ləvaləva inda,

89
00:05:36,520 --> 00:05:39,980
“Macha nji nə da kwa ngya ku param nə wa,

90
00:05:39,980 --> 00:05:41,400
a da hyo mbəɗə wa.”

91
00:05:41,400 --> 00:05:48,700
Aka ənga ləvaləva inda tə tsətsəɗənda sə'i inda gəziya param nda ga ngyar param nda təra tə ɓiti.

92
00:05:48,700 --> 00:05:50,340
Nda kaɗə via wura,

93
00:05:50,340 --> 00:05:53,020
Bulus tə gədi nda nda səm sərsuma,

94
00:05:53,020 --> 00:05:54,180
cha na,

95
00:05:54,180 --> 00:05:58,780
“Hanyi kwabəfwaɗə nani ənya hyo ngya təkəra nda mi kwa ɗa,

96
00:05:58,780 --> 00:06:00,540
a da hya səm sə wa.

97
00:06:00,540 --> 00:06:03,860
Sakana yo gədi hi hya səm sərsuma,

98
00:06:03,860 --> 00:06:06,020
tsa hya da kuɗa.

99
00:06:06,020 --> 00:06:11,420
A ndə zhang da ku pama hi nda mada shishir kəra cha zhang kwa sa wa.”

100
00:06:11,420 --> 00:06:13,100
Ahir nda cha na ənga,

101
00:06:13,100 --> 00:06:17,820
cha hətə gwazhilakə ga mərtə nyi usaku nə Hyel təkəri a manə nda.

102
00:06:17,820 --> 00:06:20,940
Kəl ngə cha pastsə ga ghəya kwasa.

103
00:06:20,940 --> 00:06:23,740
Kəl ngə dəhə nda tə uya tsəɗufəu,

104
00:06:23,740 --> 00:06:25,980
ngə ma'a nanda tə səm sərsuma.

105
00:06:25,980 --> 00:06:28,360
Dəhə ea naea nda ku param nda,

106
00:06:28,360 --> 00:06:31,340
gharəu mətlə na məɗəfəkumnyi parnya kwah ea.

107
00:06:31,340 --> 00:06:33,660
Nda nda səm sərsum ga nyi,

108
00:06:33,660 --> 00:06:37,860
nda pənda alkama gu ɓiti ga param nda ɗa kakafəu.

109
00:06:37,860 --> 00:06:39,700
Nda via wura,

110
00:06:39,700 --> 00:06:42,220
nanda ngabiya nda tə hə'i manə nda wa,

111
00:06:42,220 --> 00:06:43,380
kəl ja,

112
00:06:43,380 --> 00:06:46,180
nda la'a vanya mbwa na məshishi'ua nya dəl,

113
00:06:46,180 --> 00:06:49,940
ngə nda gwa'a nda yi na param nda yi nda macha kwa nau nda.

114
00:06:49,940 --> 00:06:54,180
Ngə nda tlanda sə'i lyang kasə param nda ga ngyar ku fa'a,

115
00:06:54,180 --> 00:06:58,980
əngə tsəu nda pəlnda sə'i nda kwa gəzə palai param nda.

116
00:06:58,980 --> 00:07:03,620
Ngə nda hya'andə pa'ua tlərəm nda biyamar param nda ga gyang mbəla nda,

117
00:07:03,620 --> 00:07:05,920
ga dləutsə lakur biya nya bam.

118
00:07:05,920 --> 00:07:07,140
Kəl ja,

119
00:07:07,140 --> 00:07:11,820
param nda dəgə məshishi'ua ngə kəra cha chiu dzə ku məshishi'ua,

120
00:07:11,820 --> 00:07:13,540
nga ɗa tsəu do sha wa,

121
00:07:13,540 --> 00:07:16,420
ngə param nda ghəya huɓə biyahi,

122
00:07:16,420 --> 00:07:18,880
aka məlləm nda ɓiti nda kwa məra.

123
00:07:18,880 --> 00:07:26,660
Ngə ləvaləva inda tə ɓatliya ka nda kuɗənda njir jarum inda tsa mada zhang ku huɗa nda da kibiya kərnyi cha hwi tanyi.

124
00:07:26,660 --> 00:07:28,020
Kəl ja,

125
00:07:28,020 --> 00:07:35,740
dəgal ləvaləva nda kwa gwa'a cha ngyar Bulus na pi ngə cha katə nda tsa mərtə sənda nda ɓatliya.

126
00:07:35,740 --> 00:07:38,060
Ngə cha nar nyi nə nji'inda kwa nau dəl,

127
00:07:38,060 --> 00:07:41,940
nda dləgəl səya kyo param nda kibiya biyanya bam.

128
00:07:41,940 --> 00:07:46,860
Nji nda həyadzə ku param nda tə biya tə kushishiɓər param nda,

129
00:07:46,860 --> 00:07:52,700
aka ənga kala ndə tə mbəɗə biya nya bam yiyinghəu.

130
00:07:52,700 --> 00:07:55,100
Manda ea mbəɗə biya nya bam,

131
00:07:55,100 --> 00:08:00,420
ea ngabiya ənda atə hə'i nda dəl dəgal tə ɓandə njo nga Malta nda ea.

132
00:08:00,420 --> 00:08:02,660
Nji'inda na ngya tangnda,

133
00:08:02,660 --> 00:08:05,180
tə char ea mənakəkur gagaɗa.

134
00:08:05,180 --> 00:08:10,980
Nda gəɗiya ea hu'u ga lali ea aka par kwa təɗa ya gyang shishi'u.

135
00:08:10,980 --> 00:08:13,480
Bulus tə tsəmtə shishiɗi shilə'u,

136
00:08:13,480 --> 00:08:15,120
nda cho pə gu hu'u,

137
00:08:15,120 --> 00:08:21,180
kəl janə tsapəu nda kwakwaɗəkura hu'u tə məbiya tə ngaliya nyi ndaɓalɓal tə cha cha.

138
00:08:21,180 --> 00:08:26,080
Nda nji'inda na ngya tangnda tə la'a pwabu nda kwa sə shashalizha tə cha cha,

139
00:08:26,080 --> 00:08:27,840
ngə nda na nə kərnənda,

140
00:08:27,840 --> 00:08:30,820
“Ndə na tuku ndər tsa ndə na,

141
00:08:30,820 --> 00:08:32,720
madangə cha mbəɗə ku fa'a,

142
00:08:32,720 --> 00:08:35,460
janə shafa səya nyi ti kəl cha tah.”

143
00:08:35,460 --> 00:08:36,720
Kəl ja,

144
00:08:36,720 --> 00:08:41,320
Bulus tə kwa'atla'anda pwabu nda gu hu'u ya sə da uya nyi wa.

145
00:08:41,320 --> 00:08:45,200
Nji kwa hari ənda dza cho mba ndara cho dla ba'a tah,

146
00:08:45,200 --> 00:08:46,580
kəl ja,

147
00:08:46,580 --> 00:08:51,140
ahir nda səkə nə bəji 'ualəu ya a vanya sə da uya nyi wa,

148
00:08:51,140 --> 00:08:53,340
ngə nda shar jigadəma kənda ga na,

149
00:08:53,340 --> 00:08:54,940
vanya hyel cha.

150
00:08:54,940 --> 00:09:00,880
Ləhə tangnda vanya babal da nə Shal mbwa nda ana tləm nyi Pabiliyus.

151
00:09:00,880 --> 00:09:05,480
Cha dləutsə ea gu ki nyi ga nə ea mbwar hanyi nə hanyi makərəu.

152
00:09:05,480 --> 00:09:08,660
Adanya Pabiliyus tə piya na shiləka,

153
00:09:08,660 --> 00:09:10,620
gyang ana təa kwa tənyi.

154
00:09:10,620 --> 00:09:12,540
Ngə Bulus tə gwa da cha,

155
00:09:12,540 --> 00:09:14,280
ahir cha pətlənya,

156
00:09:14,280 --> 00:09:16,380
cha fəkə nyi chi ga mbandə nyi.

157
00:09:16,380 --> 00:09:18,080
Manda səngə tə ɗa,

158
00:09:18,080 --> 00:09:22,480
həyadzər njir shiləkə inda tangnda tə shili ya nja mbandə nda.

159
00:09:22,480 --> 00:09:25,240
Nda la'a səli kəea ku laku ɗanghəu,

160
00:09:25,240 --> 00:09:27,500
ya nda ea biya ka eo təra,

161
00:09:27,500 --> 00:09:30,120
nda nə ea kala sə'inda eo gwa'a.